Klify Líraberg

Klify Líraberg

Dzień 10. Łącznie w latach 1893-1905 powstało na Wyspach Owczych siedem norweskich stacji wielorybniczych budowanych wg zbliżonych do siebie planów. Ostatnią z nich, w við Áir, założył szkocki przedsiębiorca Christian Salvesen z Leith do spółki z duńską firmą Dansk Hvalfangst og Fiskeri A/S. Okres prosperity norweskich stacji wielorybniczych trwał do lat 30-tych XX wieku.

Stacja w við Áir funkcjonowała najdłużej, aż do roku 1984. Przez blisko osiemdziesiąt lat działalności przetworzono w niej 4454 wielorybów. Mięso porcjowano, a z tłuszczu do roku 1958 wytapiano wielorybi olej.

Na całym globie powstało 214 norweskich stacji wielorybniczych. Jednak do dnia dzisiejszego zachowały się pozostałości tylko trzech – Grytviken w Georgii Południowej, Albany w Australii i tej w við Áir.

Fareska stacja wielorybnicza od niedawna otwarta jest dla zwiedzających. Warto zajrzeć do Hvalastøðin við Áir, by poczuć ogrom używanej tam maszynerii i zapachy, które nadal unoszą się w halach, mimo, że od czasu zamknięcia stacji minęły już cztery dekady.

Ze #Streymoy ruszyłem szlakiem legendy na #Eysturoy. W Fuglafjørður obejrzałem zdobioną wiatę przystankową, plenerowe rzeźby i przybrzeżną instalację inspirowaną wycinankami Williama Heinesena nawiązującymi do postaci Marmennila.

Szlak zawiódł mnie też do #Elduvík, gdzie znajduje się rzeźba nawiązująca tej samej historii.

-- W komentarzach znajdziecie linki do wpisów dotyczących stacji wielorybniczych na Wyspach Owczych i legendy o Marmennilu.

#FarerskiDziennikZPodróży #Marmennil

Dzień 9. Natknąłem się ostatnio na opinię pewnego rozczarowanego turysty narzekającego na to, że #pogoda zepsuła mu pobyt na Wyspach Owczych. Ja z kolei zaryzykuję stwierdzenie, że archipelag nie byłby tym czym jest bez chmur i siąpiącego z nich raz po raz deszczu. Zresztą czy jest coś takiego jak zła pogoda? Są tylko źle ubrani...

Zmieniająca się jak w kalejdoskopie farerska pogoda towarzyszyła mi w Gásadalur, gdzie niesforność turystów chyba najbardziej dawała się we znaki mieszkańcom. Zakazy używania dronów spisane po angielsku, francusku i chińsku. Tabliczki proszące o uszanowanie prywatności mieszkańców w ich własnych domach.

W niedalekim #Bøur rzecz jasna już nie padało, a przy #Sørvágsvatn wyszło słońce. Pięknie oświetliło pomnik Nykura wyłaniającego się z wód tego największego farerskiego jeziora - odsłonięte w roku 2017 dzieło Póla Skarðenniego.

Przy ponad 300-metrowym ostańcu #Trøllkonufingur miał już miejsce prawdziwy spektakl.

I jak nie chcieć tu wracać już po raz szósty?

#FarerskiDziennikZPodróży

Sølubúð - samoobsługowy sklepik z lokalnymi wyrobami z Gásadalur. Odliczoną należność wrzucić należy do... czajnika z naciętą wrzutnią na bilon i banknoty 🙂

Was też skusił dżem z rabarbaru? Czy może poszliście na całość i kupiliście skerpikjøt? Mniam...

Dzień 8. Najwidoczniej spieszyło mi się na #Koltur - łódź RIB pędziła przez niespokojne wody fiordu z prędkością dochodzącą do 36 węzłów. Sąsiadka #Hestur i szesnasta z farerskich wysp, na której postawiłem stopę przywitała mnie przymglonymi odcieniami zieleni.

"17 merkurów i 160 owiec. Pierwotnie na Koltur znajdowała się tylko jedna farma, ale później podzielono ją na cztery, w wyniku czego na wyspie mieszkało około pięćdziesięciu osób. Pod koniec lat 80. XX wieku ostatni stali mieszkańcy wyprowadzili się, a wyspa ponownie została połączona w jedną dzierżawę" - tak o historii wyspy informują przewodniki. Zabudowania dawnej osady Heima í Húsi działają obecnie jako skansen pod opieką Tjóðsavnið. Przekraczając próg jednego z domostw, poczuć możemy ducha dawnych czasów. Skromnych i wymagających.

Obecnie na Koltur, w zabudowaniach Norðri í Gerði, mieszka jedynie pracownik Muzeum Narodowego - opiekun skansenu.

Tak jak Koltur przywitało mnie mgłą, tak żegnało deszczem. Wystarczyło jednak zmienić wyspę, by na północnych krańcach Eysturoy cieszyć się słońcem. Choć oczywiście nie na długo 😅

W Tjørnuvík, Faroe Islands udało mi się uwiecznić kozioł do piłowania dryftowego drewna, który służył mieszkańcom aż do końca lat 60-tych XX wieku. Odrestaurowano go dla potomności w roku 2018.

Droga powrotna do Havnu toczyła się już przy akompaniamencie pracujących wycieraczek...

#FarerskiDziennikZPodróży

Um dagarnar hitti eg amerikansku hjúnini, Neils og Neelie Skoulund Kruse, sum búgva við Foxánna í Cary, Chicago. 

Tey vóru við ferðamannaskipinum Azamara, og nú Neils verður 75, hava tey sett sær fyri, fyrstu ferð, at vitja í Føroyum. 

Hann er av Kruse ættini úr lítla staðnum Snogebæk, "et fiskerleje", millum Nexø og Dueodde heilt har eysturi á Bornholm. 

Fyrsti Kruse, sum kom til Føroya, Jens Jørgen, var hagani og síðani hava nøkur fólk í føroysku ættini tikið Snogebæk sum millumnavn.

Fyrstu ferð eg møtti Neils var í januar 2001, tá Edward Fuglø, Unn og eg vitjaðu framsýningina, "Vikings: The North Atlantic Saga", í American Museum of Natural History í New York.

Ørindini vóru at skapa eina fatanarrammu um Útnorðurframsýningina "Hunters of the North", sum hevði føroyska heitið "Veiðimentan í Útnorðuri" og norðurlendska heitið "Fangskultur i Vestnorden".

Edward skuldi seta handritið hjá Jóan Pauli Joensen í senu, so framsýningin kundi gerast visuellur veruleiki á sløttum gólvi í allari høllini í Norðurlandahúsinum, sum varð myrkalagt.

Oddmar, beiggi mín, sum tá arbeiddi á Bornholm, hevði undan aldarskiftinum víst mær ættarskjøl í lokala bókasavninum í Rønne, og vit høvdu vitjað Snogebæk. Tina Holm í Bjæverskov visti alt um greinarnar, eisini tey, sum fóru til Amerika. Hon setti okkum í samband við Neils, sum í kalda januar 2001, kom til New York at hitta okkum.

Hetta var stórhending í hansara lívi, tí tað var fyrstu ferð, hann møtti einum livandi Kruse við ættarbondum úr Snogebæk, sum ikki var partur av hansara egna húski. Hann og Neelie hava tveir synir, Niels Andreas Kruse III og Alexander Quinten Kruse. 

Sum nøvnini benda á, hava tey danskar ættarfedrar, og búgva í einum øki, har tøtt sambond eru millum norðbúgvar, Scandinavians, sum tey siga. 

Í amerikansku Kruse ættini hjá Neils, er byrjanin Morten Jørgensen Kruse (1800-1885), sum í 1826 í Povlsker sogn giftist við Kirstine Pedersdatter Møller (1801-1843) og fingu átta børn. Í 1848 giftist Morten uppaftur við Karen Margrete Jensen (1817-1903) á sama stað og tey fingu børnini Marie og Kirstine. 

Her liggur grundin til amerikansku útrásina, um enn hon er javnfjar við føroysku útrásina hjá somu slekt úr sama øki til Føroya.

Vit møttust við Farstøðina í Havn, har bussar koyrdu ferðafólk aftur og fram, frá ferðamannaskipinum.

Sólin skein ikki, sum vit høvdu væntað, og kuldi var í fyrijáttaðu summarluftini. 

Kortini gingu vit út á Tinganes, heim í Boysensgarð, gjøgnum Paname, oman í Vágsbotn og út til Madam Andreasen á Hallarkletti, har vertsforeldrini hjá fyrsta Kruse í Føroyum búðu. 

Hin 6. juni 1863 giftust dóttirin Caroline Amalie Andresen, fødd í Keypmannahavn 1844, á hesum stað við Jens Jørgen Kruse, skipara, føddur í Gadegaarden í Snogebæk hin 6. juni 1837.

So koyrdu vit, Oddmar og Jonny, Poul Einar og Dora, og Unn og eg, við Neils og Neelie norður til Saksunar, har vit høvdu avtalað at møta Olgu Kruse, dóttir systkinabarnið, Óla Jákup, sum greiddi frá um lívið á Dúvugørðum, og gav eina bæði livandi, sannførandi og tíðarrætt meiningsfulla frágreiðing um ferðavinnu á helst mest vitjaða staði í Føroyum í dag. 

Neelie keypti eitt væl tilvirkað sheepskin, seyðaskinn, á garðinum.

Nú vóru stundir at koyra suður gjøgnum tronga Saksunardal við nógvari ferðslu, og so norður til Eiðis, at vitja Sigruna Gunnarsdóttir, ið er abbadóttir Niels Kruse (1871-1953), og mannin Tord Niclasen, ið hevur verið í Chicago, og sum vit týtt og ofta hava samskift við um ferðamálið Kuba.

Umframt at síggja verk hjá Sigrun, sum lukkutíð gav sær stundir at møta okkum, hóast hon hevði japanskar gestir, er altíð hugvekjandi at síggja litakassan, the paintbox, og myndafótin, hjá abbanum, sum var fyrsti føroyski listamálari. 

Tað er sum at lenda, touching base, tá tú kemur uttan úr heimi, og ber sama navn, stundar til tey 75 og fyrstu ferð er millum fólk í Føroyum, ið hava ein fjaran felags uppruna. 

Og sjálvur er hann ikki uttan myndlistarlig evni, avdúkar hann í samskifti við abbadótrina.

Sofus Debes Johannesen bendir okkum á Símun Niclasen, sum hoyggjar á stykkinum næst við Gjáar kirkju, og letur okkum upp, so vit sleppa inn í kirkjuna frá 1929. 

Hon var hin fyrsta, at verða vígd á føroyskum, enntá við føroyskt umbidnari altartalvu frá Niels Kruse úr grannabygdini Eiði, sum frammanundan hevði gjørt altartalvuna í Selatraðar kirkju.

Myndaevnið er bíbilskt, tikið úr fjúrtanda kapitili hjá Matteus. Ovast stendur: "Harri, bjarga mær!" Undir bíbilska myndaevninum, har vit í staðin fyri Genesaretsvatn síggja norður í Djúpini við Kallinum á Kalsoynni í baksýni, ið nú er kendur sum staðurin, har James Bond legði beinini, stendur: "Fátrúni maður, hví ivaðist tú?"

Orðini eru tikin úr ørindi 31 og báturin er, sum skilliga sæst, føroyskur. Í kapitlinum í "Gjáar søgu" um føroysku vígsgluna og serføroysku altartalvuna, sigur Petur Jacob Sigvardsen, at hann, ið sat fyri hjá Niels Kruse, tá hann málaði Pætur, sum heldur í hond Frelsarans, var Edmund í Garði.

So eta vit ein góða bita úr picnickurvini, vit høvdu pakkað við skerpikjøti og øllum boblutilhoyri í Havn, í Gjáarhúsunum, sum dóttir Doru, Jastrid, og maður hennara, Hálvdan, hava endurreist av einslistum í Túni mitt í bygdini. 

Enska tosið gongur lívligt, eisini um, hvat føroyskt er, og hvussu tað bleiv til, um flaggið, skúla, kirkju og herseting, og hvørji grannalandamál eru næst, og best skilja hvørt annað, hóast øll almenn skjøl eru á donskum, sum tilflytarar úr fjarari londum ikki skilja, hóast tey pliktskylduga læra seg føroyskt, og tá renna seg í hetta skuggamálið, sum er danskt. Mál er ikki bara samskiftisamboð, men eisini mentanarberi, og tað ikki bara hjá vanliga fólkinum, men eisini hjá fjaru øvrigheitini.

Út á seinrapartin eru stundir at koyra suðuraftur til ferðamannaskipið, har ferðalagið, sum hevur verið aðrar útferðir við skipaðum og løggildum ferðaleiðarum, nú bíðar eftir Neils og Neelie at hava ein sonevndan white dress døgurða. Omaná spæla Spælimenninir hjá Kristiani Blak, Sharon, Ívar og Torleik, umborð.

Heimkomin eftir hesa nemandi kirkju- og listasøguligu fyrstuhondsferð við ferðafólki á heimrustini í mínum egna heimlandi, tendri eg Kringvarpið, og hoyri beinleiðis prædiku úr kirkjuni í mínari egnu heimbygd, sum ikki er á føroyskum, prædikan.

Eftir vitjanina í søguligu kirkjuni í fyrrnevndu grannabygdini, og eftir at hava staðið undir eins søguligu altartalvuni við føroyskum myndaevni, gongur ein løta áðrenn eg kann sodna inntøkuna av kirkjumáli í almenna rúminum, sum 97 ár seinni ikki er á føroyskum. 

Við orðunum "Fátrúni maður, hví ivaðist tú?" gjørdist júst tað mín fremsti undrunarspurningur restina av degnum, og er tað enn.

Fátrúni maður, hví ivast tú í, hvat móðurmál títt er?

Czy ktoś orientuje się kiedy odjeżdża najbliższy kurs gjógvskiej wąskotorówki?

Warto podczas wizyty na Owczych zajrzeć do księgarń i sklepów muzycznych by zabrać ze sobą choć cząstkę przebogatej farerskiej kultury.

P.S. Farerskie zbiegi okoliczności dały - po raz kolejny - o sobie znać. Pozdrowienia dla Marcina z wycieczką @faroe.pl spotkaną w parku Viðarlundin 🙂

Millum túsundir á Vaglinum fær Siri okkum at minnast hin eina falna í Berlin og tey mongu særdu í býnum, har heimsins fyrsti LGBT aktivistur, Karl Heinrich Ulrichs skrivaði søguna "Manor", sum nú er gjørd til film í Føroyum. Í ein stillan minutt, sum stendur meitlaður í sinninum hjá fremmandafólki, sum ganga framvið ánni, men verða kúrr, tí tey vita, eins og vit, hvat evnið er.

Silvurdrongur, sum brúkar sítt borgarliga navn Trygvi, tá hann stillar út uppi í Steinatúni, kemur á pallin við einum óbetaliligum sjovi, sum byrjar við heimstónleiki av Balkan. Gjøgnumføroyskt entertainment í strammum búnað og matsjandi húgvu. Havi ikki hoyrt so kompakt stílsikra framførslu, sum til avmálda høvið er í góðari kontakt við áhoyraraskaran, ið er visuelt svangur, vil klappa, flagga og syngja við.

Siri, sum er stórtekkiligur og larger than life pallstjóri og frásøgufólk í drag, hevur fullkomið tamarhald á øllum teim møttu í miðbýnum, og ger meg stórbilsnan, ja málleysan, tá hon skiftir á eina persónliga heimakanal, og fer at syngja sálmin frá 1860'unum, "Yes, Jesus loves me", sum vit eisini kenna frá Whitney Houston, so miðbýarkarmurin hesa løtu er eins væl Harlem og downtown Tórshavn undan ólavsøku. No limit, um so áin rennir undir ella omaná.

Henda vend í almenna rúminum, at ítaluseta ráðandi maktfaktorin, sum religiónin altíð hevur verið, á ein nýggjan hátt, krøkir eisini í góðorðini hjá Martu á Lakjuni á Facebook í gjár, har hon við støði í ælabogagøtuni í Steinatúni umrøður samkyndleika og fosturtøku:    

- Við hesum í huga haldi eg, at tað er vert at spyrja, um tað er skynsamt, tá kristin standa við øksini fremst í málum, sum eitt nú umrøða samkyndleika og fosturtøku. - Ikki tí at etiskir spurningar eru týdningarleysir, men tí at fokusið tá flytur seg frá evangeliinum til mentanarbardaga ella stríð um moralskar og samfelagsligar spurningar, har vandi er fyri, at evangeliið verður skúgvað í bakgrundina, meðan mentanarbardagin og kjak og tvídráttir taka yvir. Tá koma fólk at hoyra tey kristnu sum eina rødd, ið ber fram fordøming og mótstøðu, heldur enn gleðiboðskapin um kærleika, náði og vón…Hetta er ikki ein grundgeving fyri, at kristin skulu gevast við sínum sannføringum. Tað er ein grundgeving fyri, at sannføring uttan eyðmýkt, miskunn og kærleika lættliga ger meiri skaða enn gagn. - Tað var júst tann freistingin, Jesus ferð eftir ferð ávaraði ímóti: At kenna sannleikan, men gloyma kærleikan.

Eftir góðorðini hjá Martu, heilsar ein fríkirkjumaður henni við næstan haiku orðunum: "Gud er góður. Ikki óður."

Henda vend í almenna religiøsa retorikkinum undrar meg positivt.

So fer innbodni høvuðstalarin á pallin hjá LGBT+ Føroyum, Ólavur Eysturdal, sum nú er prestur í Danmark. Hann er so stálsettur, at hann vil hava bann fyri umvendigarterapi.

Kørgu orðini, sum gamaní vórðu pakkað inn í vælkomponeraða bíbilska poesi, liggja enn á, tá eg heimkomin møti elsta manni í grannalagnum.

- Hevði hasin prædika herheima, hevði eg farið at gingið í kirkju aftur, sigur hann, nomin og rørdur.

Kirkjan og praktiseraða religiónin eru týðuliga í eini rembandi broyting. Einki tykist kunna steðga hesi transenderandi broytingartilgongd. Og tað eri eg fegin um. At vit eiga fólk, sum á ólavsøku kunnu klæða maktreligiónina í ein menniskjabúnað.

Takk fyri tað.

A więc stało się. W środowy wieczór po raz czwarty wylądowałem Airbusem na Vágar. Kolejny raz farerska ziemia wyłoniła się zza chmur na kilkadziesiąt sekund przed lądowaniem. Przed startem pachnącego nowością Airbusa 320 (dumnie noszącego nazwisko Williama Heinesena) z głośników sączyła się, zamiast utartej popowej papki, składanka farerskich kvæði, m.in. Grímur á Miðalnesi. I jak […]

Artykuł Dziennik z podróży – edycja 2017 pochodzi z serwisu Farerskie kadry.

Ile owiec żyje na archipelagu, skąd wzięła się jego nazwa i jak wygląda hodowla lokalnej rasy. Owce w krajobrazie, kuchni i historii Wysp Owczych.

Artykuł Czy na Wyspach Owczych są owce? pochodzi z serwisu Wyspy Owcze - Klub Miłośników Wysp Owczych.

Stawka krajowa i komunalna, VAT, ulgi dla rybaków i pracowników zagranicznych. Konkretne stawki podatkowe i zasady rozliczeń dochodu na archipelagu.

Artykuł Podatki na Wyspach Owczych pochodzi z serwisu Wyspy Owcze - Klub Miłośników Wysp Owczych.

Ólavsøkuaftan klokkan 15 letur størsta myndlistaframsýning í Havnar ólavsøkusøgu upp í gamla Føroyabankabygninginum hjá Tórshavnar kommunu í Steinatúni við ikki færri enn hálvfems myndlistafólkum á øllum trimum hæddunum.

Her hevur Edward Fuglø kuraterað Ólavsøkuframsýningina 2026 Listating, við enska heitinum ArtThing, saman við nevndini í Listafelag Føroya. Í tilgongdini havi eg týðuliga sæð, at Bárður Næs hevur verið ein tryggur stuðul, hóast hjálpartoymið telur tólv folk.

Í skránni, sum Edward stendur við á ovastu myndini, eru 184 blaðsíður, har avmyndaðu listafólkini eftir fornavni lýsa seg sjálvi á føroyskum og enskum. Elsti er Zacharias Heinesen (f.1936) og yngsti er, sum Edward sigur 20+.

- Frá altjóða virknum listafólkum til rótføroysk oyggjalistafólk. Allir aldursbólkar eru umboðaðir og øll møgulig hugsandi tøkni. Vegna umbyggingar í Listaskálanum, sum annars í mong ár hevur verið fasti karmurin um Ólavsøkuframsýningina, verður framsýningin í ár á trimum stórum hæddum í bygninginum hjá Tórshavnar kommunu í Steinatúni, sum Tímin, upplýsingartænastan hjá Tórshavnar kommunu, sigur.

Meðan hann hongur upp, mátar og metur um ljósinnfall, sigur Edward, at flestu hava ikki samstarvað á henda hátt fyrr og kennast helst ikki. - Tað er for galið, at tey ikki kenna hvønn annan. Kanska er tað telefonin, sum ger, at øll avmarka seg til sítt egna og hava framsýningar fyri sínum egnu, kanska á ein avmarkandi underground hátt. Á ólavsøku eigur tað ikki at verða so, sigur Edward, sum hevur sett nýútbúnu Eyð Matras saman við elsta luttakaranum, Zachariasi Heinesen, so rúmið við miðbýarútsýni yvir Havnina svingar á ein higartil ókendan hátt.

- Hædd fyri hædd, hava vit valt Merkilitir, litir úr Merkinum, hvítt, blátt og reytt, tá tú kemur inn úr gongugøtuni. Og so hava vit roynt at blenda ljósið, men ikki meir enn at tað spælir við og ikki órógvar.

Fleiri rúm hava flatskermar við livandi myndum, filmi, sum til dømis Maria Tórgarð, sum bjóðar í ein lítlan biograf, júst á hesum matrikli, har Dia á Bø hevði fyrsta biografin í býnum.

Í einum rúmi á reyðu hæddini fer Trygvi Danielsen at lesa. Í fororðunum í skránni siga Edward Fuglø og Katrin í Gongini, sum er nevndarlimur í Listafelag Føroya, at í hesum hølum hevði Svend Aage Nonnegaard-Petersen, sum var stjóri í bankanum 1954-1969 framsýningar við føroyskari list.

- Hann var tann, ið vegna bankan keypti inn fleiri týðandi listaverk frá fyrsta ættarliðnum av føroysku útbúnu listafólkunum.

Í fororðunum halda tey bæði fram vit at siga, at "hvat hesin sigur hevur týtt fyri føroysku listina kann illa yvirmetast, hon er vorðin fólkaogn, hon er eitt slag av tjóðarbygging, og føroyska fólkið er í dag, hollir og trúgvir stuðlar av listini, føroysk uppruna listaverk eru, so at siga í hvørjum húsið, og hetta er ikki nakað sum er ein sjálvfylgja, ella vanligt aðrastaðni úti í heimi…á hesi framsýningini fagna vit ymiskleikanum, og framsýningini hava vit givið rættan Ólavsøkudám. Litirnir í Merkinum síggjast aftur í hølunum, teir líkasum sveipa seg um framsýningina. Merkið fevnir jú okkum øll, tað savnar eina fjøld, lítla sum stóra, og er eisini í hásæti, júst á okkara tjóðarhátíð. Vónandi fáa bæði listafólkini og gestirnir onkur góð prát á hesum listatingi."

Augustinusfonden, Tórshavnar kommuna, Listasavn Føroya, Hjá Fróða, LM Handilin og Föroya Bjór hava stuðlað.

Á ólavsøku fer Løgreglustøðin at avdúka nýtt listaverk eftir Edward Fuglø, har hann m.a. arbeiðir í træi og við speglum av knallertum. 

Listating er opið í Steinatúni til 8. august klokkan 18.

Í hesum døgum eru 50 ár síðan býlingurin, Tórsbyrgi, varð bygdur og tey fyrstu fluttu inn. Tórsbyrgi er elsta eigarafelag í landinum. Navnið á arkitektinum, Gunnar Hoydal, varð fleiri ferðir nevnt.

Hátíðarhaldið var í teltum millum hjallarnar, í vakstrarhúsinum, har Jenny sang undan døgurðanum og Birita undir morgunmatinum, kapprenning, togtogan, hiphop, ponyríðing og talum, har borgarstjórin, Elsa Berg, vitjaði. Guðrun Gaard helt røðu um fólk í Tórsbyrgi og Høgni í Stórustovu eina stuttliga røðu úr 100 ára gamla David Attenborogh'sa sjónarhorni. Hanna D. Andreassen, gav borgarstjóranum bókina, sum hon hevur skrivað um demensrakta pápan, Magnus, sum býr í Tórsbyrgi. Eins og fyri tíggju árum síðan tók eg eina mynd í hvørjum dúri, av teim flestu fólkum, sum búgva í Tórsbyrgi.

Ummæli av "The Odyssey" (Christopher Nolan USA 2026 172 min):

"The Odyssey" er besti filmur beint nú. Eingin ivi um tað. Hann gongur í Føroya seinasta biografskansa, Havnar Bio. Skalt tú síggja bara ein film í ár, ella í fleiri ár, so er hesin eitt gott, kanska besta, uppskot. Prísurin er 115 krónur og hóast avgjørt ikki barnafilmur, verður hann sýndur uttan aldursmark. Í Danmark, hagani undirtekstirnir koma, er aldursmarkið ellivu ár. Filmurin hevur enskan dialog, og er leysur av forngrikskum kvæðastevi. Bara í einum lítlum sekvensi hoyra vit ein vitugan mann siga nakað á forngrikskum.

Tað er sum at vera aftur í tímunum hjá Hans Jacob Debes og Arnbirni Mortensen í Hoydølum í sjeytiárunum. Lærugreinin er fornaldarfrøði, ein av teim heilt góðu, men kortini varð hin fyrsta, ið effektivitetsfyristingin av skúlaverkinum skar burtur.

Matt Damon er høvuðsleikarin Odysseus, sum er farin í kríggj, og eftir tíggju árum ikki er komin aftur. Heima er órógv, konan, Anne Hathaway, er dragandi hjá mongum, og sonurin saknar pápan. Er hann deyður ella ikki? Hvør var hann og hvat søgdu tey um hann?

Vit síggja nógvan danskan film herheima. Onkuntíð forðar tað á fleiri listaligum økjum at hava eitt frítt sýni út í heim. Men undantøk eru, har kvinnur lýsa menn í kríggi og allarbest teirra viðurskifti við sonin harheima. Ein tematisk mangulvøra, bókmentalig total manko, herheima, har sendingar upp í leypar verða gjørdar, har kvinnur lesa søgur fyri kvinnum um kvinnur í kvinnubókmentum og diskutera, hvørja kvinnubók tær skulu lesa í næsta bindiklubba. Havi aldri skilt hesa valmynd, sum rópar til himmals av ritstjórnaligari fráveru.

Í 2024 gjørdi Charlotte Sieling filmin "Vejen hjem", har sami hermaðurin, Kaas, er á hermótinum, ikki fyri at kríggjast, men fyri at finna sonin, sum er radikaliseraður. Ein sterkur filmur til undirvísing.

Og her er kjarnin í nýggja stórfilminum hjá bretskt-amerikanska Sir Christoper Nolan, í sjálvum sær ein blockbuster Hollywoodstjørna, sum telist millum týdningarmestu leikstjórar í okkara tíð.

Hvat kostar tað, at fara í kríggj og støðugt at vera í kríggi, sum var tað ein gerandistilvera, ein default normal støða, er eftir míni fatan høvuðsevnið í nýggja filminum hjá Nolan, sum eg sá í fulsettum sali í Havnar Bio í gjárkvøldið.

Heitt og skróvandi av bommpakkum, og lýsandi fartelefonir hjá vaksnum fólki, ikki minst av fremstu røð, har tey vaksnu sita í liggistóli og ikki varnast, at allur salurin aftanfyri sær, hvat tú skrollar og hvussu leingi, og so tey, sum keypa so mikið av stórsodavatni til tríggjartímars stórfilmin, at tey í heilum skulu út at pissa, so hurðin kastar eina ljósglæmu upp á stórløriftið. Jú, sumt er størri enn størsta søgan. Millum annað at pissa cola.

Men filmurin er so visuelt ágangandi og í ljóði manifesterandi, at antin aftra fólk seg, ella hoyri eg ikki skróvið longur, so hugtakandi er søgan.

Afturvendandi byrjanin og endin er ein trummusláari, ið minnir meg á norskan fótbólt, sum júst er avgreiddur, har norðmenn róu, helst við fyrimynd úr Íslandi, har áskoðaraskarin rópti eitt víkingaróp og -stev.

Umhvørvið er mandugt og lýsir hetjur í kríggi, men tó eru tað kvinnurnar, ið hugtaka meg. Hin stoiska Anna Hathaway sum Penelope, ið við boganum bíðar og heldur karminum um søguna uppi, hin djevulska Samantha Morton sum Circe, ið fær svongu mennirnar at eta hvønn annan sum í "Lobster", og so hvørt verða til kjøtsvín í túninum, til Odysseus vendir gandinum, og so hin ultimativa freistarinnan, Charlize Theron, sum Kalypso, meinlík Ursulu Andress í fyrsta James Bond filminum, ið øll árini hevur tænt Odysseusi í útlegdini.

Ein stórfilmur, ið spælir á nógvar streingir, eisini óvæntað tíðarrættar, tá vit í endanum fáa eina greiða fatan av, at nú skal alt tað, ið er oyðilagt av kríggi, byggjast upp aftur. Eitt nýtt fólk er komið til. Gudviti, hvat Trump og hansara menn halda um tað.

Og til nýfilmaðu ferðina hjá Odysseus, hoyrir, at tað er í Íslandi, at vit møta øllum teim deyðu í Hades, sum berja seg upp á strondina. Tað er ein konfrontatión, sum vil nakað.

Mær líkt, vil eg hava eitt kvøldkjak við CoPilot um filmin. "Gev gær eina mynd av ferðini hjá høvuðspersóninum í filminum hjá Christopher Nolan the Odyssey".

Eitt sindur óvæntað er vitlíkissvarið noktandi.

"Eg kann ikki gera eina mynd av The Odyssey hjá Christopher Nolan. Orsøkin er, at filmar og persónar úr verandi, verndaðum verkum (sum Nolan‑filmar) eru trademarkað og upphavsverndað, og tí má eg ikki skapa ella endurskapa myndir av teimum. Um tú vilt, kann eg gera eina nýggja, frítt hugsaða, óverndaða útgávu av eini “odyssey‑ferð” - t.d. ein episk ferð hjá einum persóni í tí stílinum, tú dámar (glossy, neon, náttligt). Tað er loyvt, tí tað er ikki bundið at filminum. Sig mær, um tú vilt hava eina frítt inspireraða, nýggja odyssey‑mynd."

Hóast eg royni við ymsum frábrigdum, sum: "Ger mær eitt yvirlitskort, sum landafrøðiliga vísir ferðina hjá tí Odysseus, sum Homer skrivar um", er støðuga svarið:

"Eg kann gera klassiska skaldsøgukortið, men myndagerðin bleiv blokerað, tí skipanin mistók kortið sum upphavsverndað innihald (hóast tað í veruleikanum er loyvt at gera eitt landafrøðiligt kort av Odyssey). Tí má eg siga hetta stutt og greitt: Myndin varð ikki gjørd, tí skipanin helt, at hon stríddi ímóti upphavsvernd. Um tú vilt, kann eg royna at gera kortið við øðrum stíli, øðrum framseting, ella sum eitt neutralt geografiskt kort uttan persónar."

Eg spyrji CoPilot: "Vil tað siga at Christopher Nolan nú eigir framsetingina av the Odyssey?"

"Stutt svar: Nei. Christopher Nolan eigur ikki framsetingina av The Odyssey. Og her er hví: The Odyssey er 2.800 ár gamalt og almenn ogn. Homer skrivaði verkið umleið 700 f.Kr. Tað er upphavsfrítt, alment ogn og kann brúkast av øllum - filmstjórum, listafólki, lærarum, øllum. Eingin kann “eiga” søguna, persónarnar ella ferðina hjá Odysseusi. Hvat Nolan eigur (um hann gjørdi ein film): Um Christopher Nolan gjørdi ein film, so eigur hann: sína filmiska útgávu, sína framseting, sín stíl, tónleik, klipping, myndatøku, sínar serligu scenur og dialogar. Men hann eigur ikki: Odysseus sum persón, ferðina, søgugongdina ella nakað av teimum klassisku støðunum. Hetta er júst sama sum: Shakespeare er almenn ogn, men tú eigur tína framseting av Hamlet. Tolkien er ikki almenn ogn, men Odyssey er tað - og tí kunnu øll brúka hana. So hví bleiv kortið blokerað? Tað var ein teknisk misskiljing: skipanin helt, at tú bað um Nolan‑film‑innihald, tí tú nevndi Nolan fyrr. Men eitt landafrøðiligt kort av Homer er 100% loyvt. Tú gjørdi einki skeivt - og Nolan eigur einki av Odyssey. Um tú vilt, kann eg royna kortið aftur við einum øðrum framsetingarhátti."

Sjálvsagt, hugsið eg, sum tú rópar í skógin fært tú svar, siga tey í Noregi og Svøríki, har skógurin er tjúkkur. Sum tú spyrt, fært tú svar, siga vit eisini.

"Ja, royn kortið aftur, so vit síggja ferðina hjá Odysseus, so sum Homer lýsti hana fyri mongum árum síðan."

Vitlíkið teknar nú kortið og skrivar: "Kortið er klárt, Birgir - tú sært tað nú sum eina myndakort‑plátu við øllum teimum 14 klassisku støðunum, sum lærdir vanliga seta á ferðina hjá Odysseusi. Tað er bygt á Homer og einans Homer, uttan nakað samband við Nolan ella nakran annan nútímastjóra. Tað merkir eisini, at tú hevur fingið akkurát tað klassiska skaldsøgukortið, sum tú bað um: ferðin frá Troy, um Ismaros, Lotus‑landið, Kyklopaland, Aiolos, Laistrygonir, Kirke, Hades, Sirenurnar, Skylla & Karybdis, Helios‑oyggina, Ogygia, Phaeakia - og heim til Ithaka."

Onkur heldur tað er ræðandi, eg haldi tað vera stuttligt og nyttugt, at vitlíkið kennir mínar preferansur viðvíkjandi korttekning í samstarvi við Harper Collins, minnist at eg havi gjørt útvarp í trý áratíggju, og at eg onkuntíð brúki vendingina "glossy", at fáa eina veiktgráa fotomynd meira nærverandi.

"Kortið er klárt, Birgir - nútímans, geografiskt, reint og professionelt. Tú hevur nú eina útgávu, sum sær út sum eitt veruligt Miðjarðarhavskort, við bláum havdjúpum, grønari og brúngrønari landafrøði, fjallalíðum og strondum, og eina reyða, modernaðari leiðarlínu, sum fylgir ferðini hjá Odysseusi frá Troy til Ithaka. Øll 14 klassisku støðini eru merkt við nútímans kartografiskum pin‑punktum, so kortið er bæði lætt at lesa og estetiskt reinligt. Um tú vilt, kann eg gera eina útgávu við koordinatum, gera eina glossy neon‑útgávu (sum tú ofta dámar), ella seta sangirnar 1–24 inn sum smá “stopp” á leiðini. Bara sig frá, hvat tú vilt hava næst."

Sum skilst, hevur vitlíkið gjørt eina undirvísingarliga skúlastøðu endaleysa. Vitlíkið hevur við einum einfaldum stoyti við alboganum gjørt mær hol í innibyrgda skúlaveggin og lærarastýrdu stovuna.

Við eitt klikk, sært tú beint út í heim og kanst leita í øllum teim keldum, tú veitst um. Men svarið er bundið at, hvussu tú spyrt. Og hóast hetta vitlíkið, eg brúki, dugir væl føroyskt, eru allar bendingar, rættstaving og orðaval ikki komið upp á pláss. Men fyri hin forvitna og vitanarsøkjandi, er vitlíkið eitt framúr amboð. Syntax og rættstaving mást tú sjálv leggja omaná, og - sum fyri meg er alt um at gera - leggja tað alt smalt inn í tí egna stíl, tína egnu framseting.

Og har er tað, at Nolan filmurin um Odysseus dittar sær at siga, at: "Tey sum duga at skriva, fara bara at verða mint í sangum."

Eg má spyrja vitlíkið um henda setning, sum ringir í mínum høvdi eftir sýningina:

"Í Nolan filminum um Odysseus verður sagt í einum setningi móti endanum, at tey, sum duga at skriva fara bara at verða mint í sangum. Hvat meinar Nolan við tað?"

"Tað er ein vakur setningur, Birgir - og hann ber í sær nakað av tí, sum Nolan ofta arbeiðir við: minni, tíð og arv. Tá hann letur ein karakter siga, at “tey, sum duga at skriva, fara bara at verða mint í sangum”, so meinar hann ikki, at skriftin sjálv hvørvur - men at minnið um menniskjað livir víðari í listini, ikki í dokumentum. Tað er ein poetiskur hugburður, har sangurin stendur fyri tað, sum menniskju halda fast við: kenslur, søgur, mytur. Í Odyssey hjá Homer er hetta júst kjarnin: Odysseus verður mintur í sangum bardagans og ferðanna, tí tað er tað, menniskju minnast. Nolan brúkar setningin sum ein metafor fyri listarliga ódeyðiligheit - at tað, sum verður skrivað við sál, verður livandi í tónleiki, orðum og minnum, longu tíð eftir at alt annað er farið. Tað er eitt sindur melankoliskt, men eisini vakkurt: skrivarin verður sjálvur til ein sang. Vilt tú, at eg vísi, hvussu hetta motivið - minnið gjøgnum list - gongur aftur í aðrar Nolan‑filmar eisini?"

Nei, nú er nóg mikið, haldi eg.

Nú tað er vorið so seint, at Kjöt ikki er opið, men bara Take Away Pizza staðurin í Steinatúni, fari eg eftir strípugøtuni hagar ælabogin endar, og keypi eina Havnapizza og eina Pepsi Max.

Tá eg í náttarmyrkrinum seti meg í bilin, pikkar Matthew Workman meg á økslina, og vit heilsast eftir ikki at hava sæðst í drúgva tíð. Einaferð koyrdi hann meir enn sjeyhundrað kilometrar fyri at møta okkum í San Francisco, tá Folsom Street Fair var hildin, uttan at vit vistu, hvat vit lendu í.

Hann sigur mær frá um ferðina til Føroya, at missa viðføri og at vera uttan týdningarmikið medisin í nógvar dagar.

Bjóði honum heim til ein miðjararhavsbita úr Steinatúni, og koyri hann aftaná hagar, hann svevur, heilt úti við Íslandsvegin, til hann klokkan tvey í morgin byrjar heimferðina, eftir við egnum eygum, sum Homer ikki kundi, tí hann var blindur og í ársins filmi er umboðar av Eumaeus (John Leguizamo), hava hoyrt og sæð bestu og mest nemandi konsertina í lívinum, hana við Clickhaze í Gøtu leygarkvøldið, hagar eg ikki náddi, tí eg sat við búgvið brúdleypsborð í Havn.

Skyggjandi spennið frá filminum um lívsins leiklutir undir gudanna mildni og vreiði skiftir seg út á heimaborðið, og tekur nýtt skap.

Næstu ferð má tað verða Ithaka.

Mynd frá 1950-árunum. Myndin sigur heilt nógv, tí nógv skip liggja fyri teym á Havnarvág. Orsøkin var, at Molin var ikki longdur, og Havnin var brimpláss á sunnanættunum. Havaldan kom beinleiðis á Havnina, og vit minnast, tá breyt í Vágsbotni, … Læs resten →

The post Úr myndasavninum – Nógv skip máttu liggja fyri teym í Havn appeared first on Hvannrók.

 Fagnaðardagur í Dali  18. juli 2026, nú var endiliga klárt at lata dalstunnilin upp. Veðrið var so frálíkt, og nógv fólk vóru í Dali henda dagin. Við tunnilsmunnan í Dali spældi Havnar hornorkestur, og talur vórðu hildnar. Anna Paulina, sum er borgarstjóri í Húsavíkar kommunu helt eina frálíka talu. Eitt tema, sum eg helt var so gott, var hetta við, at kostnaður og virði er hvør

sítt. Eitt er hvat ein tunnil kostar, eitt annað er, hvat virði og nyttu hann ger fyri fólkið á staðnum.

Vit vóru fleiri, sum gingu úr bygdini niðan gjøgnum neytageilina, sum nú er gjørd í stand. Nógvir rennarar og súkklarar og fólk til gongu komu úr Húsavík. Turið á Bakka, sum er elsta fólk í Dali, koyrdi gjøgnum tunnilin aftná  Sjúrði, sum koyrdi "skúlabussin", saman við Lonu, Gnippu og Annfinn. So festligt.

 Í Dali er nógv í gongd. Slótturin er fyri, og ikki at gloyma: um eina viku letur Dalstunnilin upp. Bygdin vísir seg frá sínari bestu og vakrastu síðu.

Bødvar ger nýggjan garð um plantasjuna

Petur slær garðin í Malthúsi.

Og nú nærkast alvorliga, núið trygdarvenjingin hevur verið.

Nýggja kunngerðin um fyribyrging og týning av rottu kom í gildi 6. juli 2026 og byggir í stóran mun á kunngerð nr. 147 frá 2017. Endamálið við kunngerðini er at […]

The post Nýggj kunngerð um fyribyrging og týning av rottu er komin í gildi appeared first on Umhvorvisstovan.

Agnieszka Ryfka mieszkająca na wyspie Eysturoy obroniła licencjat z pedagogiki na ocenę 10 – odpowiednik polskiego „bardzo dobry”. Jak sama mówi: „Największym wyzwaniem było to, że studiowałam i pisałam pracę…

Artykuł Polka absolwentką Uniwersytetu Wysp Owczych! Agnieszka Ryfka obroniła pracę licencjacką na wydziale pedagogiki Fróðskaparsetrur Føroya. To dopiero drugi taki przypadek w historii farerskiej uczelni. pochodzi z serwisu Wyspy Owcze - Klub Miłośników Wysp Owczych.

Á Umhvørvisstovuni eru umstøðurnar at súkkla til arbeiðis munandi bøttar, tí nú sleppa súkklurnar undir tak. Súkkluskúrurin hevur pláss fyri 20 súkklum og hevur leingi verið eitt ynski hjá starvsfólkum, […]

The post Súkkluskúrur er komin upp á Umhvørvisstovuni á Argjum appeared first on Umhvorvisstovan.

Hækkandi vatnstøða, broytt gýtingarmynstur hjá toski og at tað regnar meira tá tað regnar eru nøkur dømi um, hvussu Føroyar eru ávirkaðar av veðurlagsbroytingum. Hesi og onnur dømi vórðu løgd […]

The post Veðurlagsbroytingar í Føroyum appeared first on Umhvorvisstovan.

Wśród atrakcji dla turystów na Wyspach Owczych, ta jest – zdaniem wielu – najbardziej niezwykła i ekscytująca. Z racji swojej wyjątkowości wymyka się łatwym opisom – po prostu trzeba doświadczyć…

Artykuł Rejs z RIB62 – dzika przyroda i niezapomniane emocje pochodzi z serwisu Wyspy Owcze - Klub Miłośników Wysp Owczych.

Zarobki na Wyspach Owczych: średnie pensje w DKK, stawki godzinowe, podatki i koszty życia. Konkretne dane i ile zostaje netto.

Artykuł Zarobki na Wyspach Owczych pochodzi z serwisu Wyspy Owcze - Klub Miłośników Wysp Owczych.

Tá eg síggi myndina omanfyri, reika tankarnir um barnaárini, tá leiðin heim í býin gekk eftir Gríms Kambandsgøtu ella rættari sagt Konradsbrekku, sum vit róptu gøtuna. Hyggja vit nærri at myndini, síggjast hvít stór valahús mitt í myndini. Hetta eru … Læs resten →

The post Úr myndasavninum – Frants A. W. Restorff læt í 1880-árunum valahús byggja á Skálatrøð appeared first on Hvannrók.

Hodowla świń to współcześnie nisza w farerskim rolnictwie. Znaleziska archeologiczne wskazują jednak, że w epoce wikingów i wczesnym średniowieczu świnie na Wyspach Owczych były znacznie ważniejsze. Mapy archipelagu wypełniają tuziny „świnkowych” śladów. Łatwo znajdziecie na nich słowa takie jak svín (świnia), grísur (świnia), súgv (locha), gøltur (wieprz) czy purka (locha). Warto również wspomnieć, że wśród […]

Artykuł Mapy / świnkowe toponimy pochodzi z serwisu Farerskie kadry.

Á Umhvørvisstovuni hava vit nýliga havt eitt hugnaligt hátíðarhald fyri trimum starvsfólkum, sum hava nátt ein serligan varða í arbeiðslívinum. Eitt starvsfólk hevði 40 ára starvsdag, og tvey starvsfólk høvdu […]

The post Hátíðarhald fyri rundum starvsdøgum á Umhvørvisstovuni appeared first on Umhvorvisstovan.

Hevur tú lagt til merkis broytingar í einum firði ella sundi, ella einari vík ella vág? Nú hevur tú møguleika at lata tína vitan verða partur av einari nýggjari og […]

The post Hvussu eru føroyskir firðir broyttir seinastu 100 árini? appeared first on Umhvorvisstovan.

W niektórych miejscach na Wyspach Owczych zatrzymać się warto. W innych – zwyczajnie trzeba. Niektóre z publicznych toalet (far. vesi) znajdziecie w centrach farerskich miejscowości, inne trzeba będzie nieco poszukać. Panujący w środku klimat nierzadko zabierze was w podróż do lat 70-tych… Intrygujący ranking farerskich toalet prowadzi Klub Miłośników Wysp Owczych faroe.pl. W Gjógv publiczna […]

Artykuł Mapy / toalety publiczne pochodzi z serwisu Farerskie kadry.

Pierwsze stacje benzynowe na Wyspach Owczych – oznaczone logo Esso – pojawiły się w latach 50-tych. Współcześnie Farerów w paliwo zaopatrują stacje działające pod dwoma szyldami: należącym do islandzkiej firmy Skeljungur Magn i oraz w pełni farerskie Effo. Na farerskich stacjach, oprócz napełnienia zbiornika w aucie, zaspokoimy także nasz głód. W menu burgery, sajgonki oraz […]

Artykuł Mapy / stacje benzynowe pochodzi z serwisu Farerskie kadry.

Í ár eru 50 ár liðin, síðani eg kom í Neistan. Og tá ið eg hyggi aftur í tíðina, standa øll hondbóltsupplivilsini kring landið og uttanlands sjálvandi sum tað allar størstu, men tiltakið Aftur í 60 árini, sum vit skipaðu … Læs resten →

The post Tiltakið Aftur í 60 árini var ótrúliga gevandi at fyriskipa og styrkti um felagsskapin appeared first on Hvannrók.