Philip Róin er í Kina og kannar í nýggjasta parti vitlíki við innlitsfullum denti á einsemi og sexdukkur, sum fáa folk at kenna seg trygg, tí tey vilja knýta seg at einum individi, sum ikki er har. Sendingarnar eru í DR.
Veruleikin í fólkaríka landinum, sum í tali kappast við India, er, at ein triðingur av teim tilkomnu í Kina búgva einsamøll, og øll, bæði ung og gomul, eru í sendingini samd um, at fortíðin var nakað lort, og tí fevna tey allari nýggjari tøkni og ynskja henni vælkomnari. Á øllum økjum. Og oftast rættuliga fjart frá okkum og okkara nyttuhugsan, sum enn ongan politikk hava á økinum vitlíki.
Í væl fyrireikaðu sendingunum hjá Philip úr Kina, nemur hann nú bókstaviliga við dukkur í einum kinesiskum sexídnaði, sum eins og amerikanski krígsídnaðurin, ið eigur helvtina av heimsins vápnasølu, skapar okkara gerandisdag. Ger tøknina lagaligari og gevur okkum eina kenslu av at verða minni einsamøll, enn vit eru. Kríggj og porno. Tað eru óunniligu tættirnir, sum tryggja okkara samfelagsliga framburð.
Nógv er hent, síðan íslendska Marel um aldarskiftið og við føroyskum vektum á framsýningini "Hunters of the North" fortaldi okkum um ómannaða flakavirkið. Í einum samhaldsføstum karmi at flyta menniskju frá tí arbeiði, maskinur kunnu gera. Tað er framburðurin og ítøkiliga nyttan í gransking og ídni. Men enn er einki hent hjá okkum. Her er tað øvut á flakavirkisøkinum. Har lata vit manuella arbeiðaranum stuðul fyri arbeiði, sum kortini ikki er.
Í samgonguskjalinum sá eg um dagarnar, at vitlíkið varð nevnt í eini grein á heimasíðuni hjá Kringvarpinum. Men hvar finni eg skjalið aftur í dag? Eftir at hava leitað uppi og niðri, gevi eg upp og spyrji Copilot hjá Microsoft. Tað er mítt egna keypta vitlíki á telduni, sum eg havi givið innlit í mína skriving, og dugir so fyrimyndarliga væl føroyskt, og altíð endar við at gera uppskot til eina poetiska útvarpssending, uttan at eg spurdi um tað. Ja, hvør Copilot vending er sum tikin úr mínum egna brósti. Eg kann bara nikka. Er Facebook eitt ekkókamar, so er vitlíki í fyrsta føri eitt samfelt afturljóð, har allir mínir spurningar verða svaraðir og vendir aftur til mín sjálvs úr mínum egnu orðum, sum longu eru á netinum. Snøgt, vinarligt og altíð fyri at gera meg nøgdan. Er tað ikki lebenhaft fantastiskt at tryggja sær eitt útsýni, sum er títt og aldri broytist? At promta, birta, og fáa alt at ljóða sum títt egna onduleraða úttrykk? Kløkkur heldur enn nøgdur, má eg sanna, at sum tú spyrt, fært tú svar. Og jú, nú finni eg skjalið á heimasíðuni hjá Pedagogfelagnum, ið vísir til KVF-greinina, sum eg ikki fann aftur. Her var hon.
Undir vinnumálum í samgonguskjalinum verður rættuliga grundleggjandi og mest sum samhaldsfast sagt:
- Vit skulu gera ein politikk innan fyri vitlíki, ið skal vera við til at menna samfelagið, tryggja kappingarførið hjá Føroyum og gerast ein drívmegi fyri vøkstri í samfelagnum.
Hetta bendir á, at vinnan er tikin í eið og hevur verið við til at orða setningin um vitlíki.
Seinna førið, vitlíkið verður nevnt, er undir barna- og ungdómsmálum, har sagt verður, hvat tann geirin heldur, at vitlíki kann brúkast til:
- Stórir møguleikar eru í talgilding og vitlíki, men tað hevur eisini avbjóðingar við sær. Tí skulu vit hava eina ætlan hesum viðvíkjandi, serliga innan fyri námsætlanir og próvtøkuhættir.
Námsætlanir og próvtøkuhættir. Nýggjasta uppfinnilsi og heimsins størsta hóttan á øllum økjum verður av føroysku intelegensiani sett til skemahugsan í forhond og eftirlit í eftirhond. Dekan og fátæksligt og í mínum eygum einki uttan innannøring og forðan fyri at falda hetta avbjóðandi evnið, vitlíki, út fyri almenninginum, so tænastur verða betri og lagaligari á øllum borgaravendum økjum.
Kenni fólk, sum arbeiða innan henda sektorin, men fái meg illa at hugsa, at teirra tankar um vitlíki kunnu fellast niður í hesi bæði skúlastirdu og innvendu orðini, námsætlanir og próvtøkuhættir.
Vit eru ikki í tryggum hondum, tá umræður vitlíki í einum føroyskum konteksti.
Kanska hevur einmansfyritøkan, Vitlíkisstovan, breiðari og betri rótfestar tankar um dygdir og avbjóðingar við vitlíki, har borgarin er í miðdeplinum, nú og komandi:
- Tað kennist, sum at restin av heiminum longu fyrireikar seg til eina vitlíkiskollvelting, meðan føroyska kjakið enn er upptikið av at gera av, um evnið yvirhøvur er vert at taka í álvara. Tað ger føroyska kjakið fátæksligt, tí tað er so óbúgvið, bæði politiskt og alment. Tað er sjálvandi ikki ein góð støða at vera í, tá ið ein so umfatandi umskapan er farin í gongd, sigur Gunnleygur Clementsen.
- Og tað lítla, sum verður gjørt í Føroyum, endar altíð hjá KT. Harvið verður vitlíki gjørt til ein spurning um skipanir og effektivisering, hóast teir størstu spurningarnir eru menniskjaligir, mentanarligir og samfelagsligir. Hetta eru spurningar, sum KT-fólk helst eru tey seinastu, vit vilja hava at svara fyri okkum øll.
Eitt sunt kjak eigur at snúgva seg um, hvussu vit vilja liva, arbeiða, læra og samskifta í einum samfelagi, har teldurnar nú eru farnar at tosa og skilja mannamál. Og politikarar eiga at vísa, at tey vilja brúka tíð upp á hesi mál, tí tað lærir restina av samfelagnum at gera tað sama.
Við ovurstórum møguleikum og líka stórum vandum, hava vit ikki ráð til bara at vera áskoðarar. Um vit vilja fáa sum mest burtur úr vitlíki og halda tí ringasta fyri durum, mugu øll, sum megna tað, vera við at stýra menningini.
Men tað krevur, at onkur vísir veg, og í løtuni eru vitarnir sløktir, sigur Gunnleygur Clementsen frá Vitlíkisstovuni.
Eg kundi ikki verið meira samdur!
Emma Griffiths, sum í fjórðingsøld hevur rikið egna pr skrivstovu í New York av filmi, filmstevnum og arbeitt persónliga fyri filmsleikstjórar frá Aki, sum í Kaurismaki, til Werner, sum í Herzog, beyð mær í dag at síggja nýggja heimildarfilmin hjá Búa Egason Dam, "Birita", ið hon marknaðarførir úti í heimi, og í dag varð sýndur almenninginum fyrstu ferð á CPH:DOX stevnuni.
Leikarar eru Birita Mohr, Egi Dam, Búi Egason Dam og Tjóðhild Patursson. Framleiðarar eru Jón Hammer, Mark Steele og Durita Sumberg. Meistarligi Franklin Symphor Henriksen hevur filmað við livandi kamera, kubanski Ricardo Acosta hevur klipt og Tom Ryan tendrað atmosferufylta ljósið. Tónleikin spælir amerikanski jazzgittaristurin, Bill Frisell, sum er kendur frá týsku raffineraðu jazzplátunum, ECM, og í hinum borðinum frá amerikanskum akustiskum Americana og bluegrasshøpi. Vit hoyra eisini Ega spæla á klaver og syngja Leonard Cohen sangin "If It Be Your Will", sum Mavis Staples syngur í endanum. Filmurin varir 89 minuttir.
Hetta er annar filmur, ið við Føroyum sum støði, pallseting og dialogi, vendir sær til altjóða marknaðin í einum algildigum listaligum favntaki. Hin fyrri var "Mammuskepilsi", sum svenski Gustav Ahnelöv hevur framleitt fyri Mariu G. Tórgarð og selur úti í heimi.
Í heimildarfilminum "Biritu" fáa vit longu í anslagnum, ráðagerðini, greiða ábending um, at Birita er ikki mentalt til staðar, men tó, glottar eru bæði taktilt, tá tosið verður nær, andlit til andlits, og so heilt serliga í rørslu, sum skjótt, natúrliga og lættliga fáa hana at dansa, ið greitt er tekin um ein intellektuellan sans og førleika, rørslan og rørslurnar.
Skjótt fáa vit í hesum parti í filminum eisini innlit í avgerandi týdningin at skjalfesta og yvirhøvur at hava eina mentanarliga miðlaframleiðslu í útvarpi og sjónvarpi, ið javnt og samt lýsir føroyska list og mentan.
Og so er tað yrkislistarligi karmurin, Sjónleikarhúsið, sum beint nú fyllir hundrað, og hevur sett Biritu sum mynd yvir pallinum millum Gaman og Álvara. So er vøllurin strikaður av.
Nú verður klipt til ivamál og tvístøður um at fara á stovn, og um eitt lív er tað sama sum røkt av fremmandum á stovni.
Eins og í Geytavinnandi filminum hjá Mariu Tórgarð, "Mammuskepilsi", verður familjan løgd á blik fyri øllum Heiminum, tí hesir báðir filmar vilja greitt hava Heimin á tal, allan sum hann er.
Filmurin verður ein djúp eygleiðing, eisini við bráddligum gráti frá høvuðspersóninum, sum hjá áskoðaranum verður nemandi millum tað privata og almenna.
Og mitt í hesum álvarspráti, verður Búi knappliga ein heilur filmur fyri soninum bara í ljóði beint úr djúpa heimastólinum. Framúr klipp.
Fakliga kjakið á kaffistovuni, Brell, er um, hvørt hetta er rætt ella skeivt, at gera leikin "Lear, kongur", sum er undirliggjandi søgan í samansetta heimildarfilminum um Biritu. Búi leitar, hóast hann í orðum er avgjørdur um, at hetta er tað rætta. Tú fært eitt respektfult innlit í eina sjónleikarafamilju og Sjónleikarhúsið, sum eigur at blíva tjóðpallur.
Brotið hjá Tjóðhild um móðurkøku er passandi ekstremt, og riggar væl, tí tað skapar eitt revolterandi útpunkt í hampuligu filmisku søguni, sum seinni hevur eina pay off funktión. Sama er, tá Búi masserar ryggin og búkin á Tjóðhild, sum skal eiga hvørja løtu. Nýbrot á filmi, grafiskt vakurt og sementerandi í frumstyrki.
Miðalvarpingarnar hjá Ega eru hugvekjandi gjøgnum allan filmin. Sum at svørja illar andar langt burtur og søkja tað góða, sum at rista kross fyri seg, frá eini løtu til aðra. Tað týdningarleysa fær týdning, í hesum ongamannalandi við bíðan, leitan og strevi, eisini donsku vendingarnar hjá Ega, sum eru vanligar í Havn.
So hugsi eg at vit fara við Biritu inn á Tjarnargarð, og í Sjónleikarhúsinum verða teskarar settir uttan um Biritu. Teskarar fyri minnisveik. Ein vakur tanki, ein vakur tekstur, settur saman av vøkrum orðum. Tá eg havi mist vitið, hvør verður tá mín teskari. Filmurin hevur rakt meg og nátt einum djúpum endamáli, sum er eyðkennið fyri góðan film. Nærvera og førleiki at miðla torskild og ósigandi evni.
Og í sjálvum sær ein inngangur til "Lear, kong".
So er sterk klipping til heimaføðing við jarðarmóðir.
Ítøkiligi karmurin verður viðurskiftini millum ættarliðini við kropsligari nærveru. Traðka vit eitt vet burturfrá, síggja og fata vit, at øll uttan um hana, bera hana, høvuðspersónin Biritu. Tað er kjarnin í filminum, sum eg skilji hann.
Búi sigur móðirkøkuni takk fyri at hava givið teimum Frey. So eru vit aftur í eksistentiella filmsyklusinum "Seks spurningar um at vera menniskja".
Tá Mavis Staples endar við at syngja Leonard Cohen sangin "If It Be Your Will", er løtan fullkomin. Ein uppliving av teim sjáldsomu, at sleppa at hyggja inn í eitt húski, sum er sett saman av sjónleiki, og nú rakt at Alzheimers, og hvussu tey koma viðari í kærleika og respekt meðan vit øll hyggja.
Ríkt, at vit sum smátjóð kunnu bjóða Heiminum tveir filmar um lekjandi kraftina í sjónleiki. Takk for persónliga dirvið, takk fyri filmisku upplivingina.
Í Havn er ein bólkur av sjónleikarum, sum fer at seta klassiska leikin “King Lear” eftir William Shakespeare á pall. Samstundis er ætlanin at fagna høvuðsleikaranum, Biritu Mohr, ið hevur Alzheimers. Filmaði leikurin gerst nemandi og djúpt persónligur, ikki minst tí, at leikstjórin er Búi Egason Dam, sonur Biritu.
Við hesum heimildarfilmi er Búi drivin av sannføringini um, at hóast mamman hevur mist førleikan at tosa, so leingist henni at sleppa aftur á staðin, sum fyri ein stóran part hevur definerað hennara professionella lív, sjónleikarapallin, ið nú verður varpaður upp á filmsløriftið.
Sum leikstjóri skal Búi stríðast fyri at rættvísgera treytirnar kring verkætlanina, meðan pápin, Egi Dam, ið nú er pensjoneraður leikstjóri, roynir at skapa javnvág ímillum umsorgan og egnan trivnað.
Mitt í øllum hesum merkisverda fyritaksemi verður káta nærveran hjá Biritu ein kærkomnin lættleiki í tilgongdini, so filmsgerðin fær djúpa ávirkan á øll, ið eru við. Nýggi føroysku heimildarfilmurin, “Birita”, er ein filmur, sum fer beint í hjartað og verður har.
Tá skráin hjá Filmsfelagnum byrjaði í august í fjør við filminum "The Great Lillian Hall", har Jessica Lange er Broadwaystjørnan, ið verður rakt av Alzheimers, innleiddi Egi Dam sýningina við nemandi orðum um Biritu.
Í Smiðjuni í Lítluvík sýna seks fólk úr Myndafelagnum Fokus fram í hesum døgum. Opið er til í morgin, týsdag klokkan 18, tá tey taka framsýningina niður. Tað fyrsta eg leggi til merkis er, at góða gamla analoga tøknin og prentaðu pappírsmyndirnar, sum eru settar í rammu, er, um enn ikki einaráðandi, so ikki heilt trokað burtur av talgildu tøkini, vit øll hava í lummanum á telefonini.
Formaðurin, Oddfríður, sum skeinkir kaffi og bjóðar smákøkur, hevur verið í Malaga á páskum og dyrkað sjangruna street photography, at ferðast, eygleiða og candidly, tað er uttan fyrireikandi ætlan, tikið myndir á staðnum, so hvørt hann sær eitt motiv. Til endamálið brúkar Oddfríður eitt Richo og eitt Fuji kamera. Prentaðu svørthvítu myndirnar frá páskaferðini í Malaga hevur hann sett á hvíta veggin, sum er beint fyri, tá tú kemur inn, og lagt hinar á tveir kassar niðriundir.
Óli, sum eg fekk at posera við hundinum, er næstformaður í felagnum og hevur fimm innrammaðar myndir, har eina er av Amtmansgarðinum í Havn.
Mynd nummar eitt, tá tú kemur inn, er verk eftir Hera Samuelsen úr Miðvági. Hann hevur tilsamans sjey fotomyndir, hann sjálvur hevur framkallað, pressað, estetiserað og endaliga innrammað. Kamera er Agfa og heitini eru Analog frá eitt til sjey. Hugvekjandi at síggja analog avrik.
Tvær fotomyndir knýta seg til filmsupptøkur úti í Fugloy í sambandi við danska filmin hjá Tea Lindeburg um Kópakonuna. Tað eru Jórun og Jacobina, sum hava tikið, og heitini eru Alt forferst og Hús, har fyrra myndin, hon hjá Jórun, er partur av og sæst aftur í túninum við høgra húsahorn á myndini hjá Jórun. Tær hava báðar medvirkað í filmsupptøkunum.
Kristinn Hentze hevur veriða á íslendska Suðurlandinum og tikið sjey myndir, har henda, Vestahorn 2, er spennandi, fyrst og fremst av stórbæru speglingini, men eisini fjarasta strandarlinjan undir fjøllunum, har øll fólkini, í hvør sínum litríka jakka, øll somul standa sum á linju. Ein elegant effekt í stóru náttúruni.
Myndafelagið Fokus varð stovnað í 2009 og hevur havt framsýningar á hvørjum árið síðan 2013. Øll fotoáhugað kunnu gerast limir. Tey halda til í skúlanum á Fløtum og savnast til fotoprát og fotoferðir kring oyggjarnar, vanliga eina ferð um mánaðin. Facebook er pallurin, tey samskifta á. Studioutgerð, sum frítt knn brúkast, er á skúlanum, har tey hittast.
Vit eru í Klaksvík, Sólrun og Terje hava boðið okkum at gista eitt hanagleiv frá Varpinum, har vit hava loyst bilett at føra okkum aftur til tónleikaumhvørvið hjá Teimum av Kamarinum í Conradsbrekku í Havn, har eyðkendu húsini, vit innkomin síggja á stórskermi í gongini, enn standa. Dávur Winther hevur tikið myndirnar.
Væl upplagdur, bjóðar Ólavur, sum sjálvur er av Kamarinum, vælkomin, sniðfundigur og presist orðaríkur á hægsta kunningarstøði, púra uttan talubløð í útvið tveir tímar. Ein stuttlig nærvera, ið førir teg trygt gjøgnum alla konsertina, sum er fjøltáttað, ella versatile, sum enska orðabókin sigur, eisini við stuttligum tilsipingum, so hvørt tær koma, sum mentamálaráðharrin, ið kanska fer at bøta um korini hjá tónleikarum og hvørjir jólagávupakkarnir munnu verða til Beinir, Aksel og Bárð.
Fyrsta, hann bjóðar á pall, er Theresa, sum greiðir frá, at heiðurskonsertin fyri Teimum av Kamarinum er endabresturin á Várljóði, sum er tónleikavikan í Norðoyggjum, ið Visit Norðoy stendur fyri. So lyfta vit okkum á og verða førd inn í Kamarið, húsið, fólkini, bandupptakaran og mikrofonina, sum skjalfesti og goymdi okkum alt, so Klaksvíkar Hornorkestur blæsur í eina overturu akkurát sum á stevnum, har fólk koma saman. Og just tað er orsøkin til konsertina. At savnast um ein serstakan tulkingarfelagsskap í Føroyskari arbeiðaramentan, borin til okkara við transistorradio og nýbyrjaða Útvarpinum á Bryggjubakka og upptakaranum hjá Hansemann.
At standa á egnum beinum kemur ikki av sær sjálvum. Tað hava Tey av Kamarinum lært okkum við egnum sangum úr heimligum karmum og viðurskiftum, frá Bacalao til Conradsbrekku, uttan fremmanda uppíblanding og innramming, so vit standa eftir sum cover bands av útlendskum tónleiki á einum pantsettum palli. Nei, tú, sum havnarmaðurin segði. Hetta gera vit sjálvi. Sami tráður, sum íslendski Benedikt Erlingsson tekur upp og brúkar í sjónvarpsrøðini Danska konan, har hann við hepnari hond brúkar Trine Dyrholm at gera gjøldur burturúr danskari kolonialismu, tá hon er mest smakkleys í Íslandi. Nú eg eisini sá føroysku sjónvarpsrøðina Hoydalar, gekk upp fyri mær, hvussu stóran týdning tað hevur, at dyrka sítt egna, syngja við og byggja á heimligan botn og harvið loysa seg frá tí mest forstýrandi partinum í ósminkaðari kolonialismu, sum vit eru alt ov von við. Tey av Kamarinum hava givið plátuskaldskapinum ljóð og innihald.
Rókur, sum eisini er ungur maður av Kamarinum við framúr reinari sangrødd, serliga í hæddunum, syngur russiskt ljómandi Í líðini á kvøldi, og megnar at føra tátíðar poppslagaran Mín fyrsta flamma til dags dato. Framúr. Og vit skilja á frásøgumanninum, Ólavi, at Rókur er hann, ið hevur valt, vrakað og sett saman minnis- og heiðurskvøldið við sangum hjá Teimum av Kamarinum. Havandi enska orðið versatile í huga, hevur hann gjørt tað gott. Stak gott.
Inn á pallin kemur ídna og plátuaktuella Guðrið Hansdóttir við gittara í vøkrum bláum kjóla, sum matchar við blástemtu tjóðarsangirnar, sum í Kvøðuljómunum defineraðu longsul sjómansins, longsulin, sum av fiskifeltinum fer heim, og heima fer til bátsfelagarnar, og definerar hin kjølstrekta longsulin, meðan sólin setur yvir endaleysu víddirnar, og so sangin Teir sigla um havið so víða. Tú skalt verða av steini, um tú ikki fært eitt tár í eygnakrókin.
So er Hallur, býarinnar og landsins countrykongur á palli, ikki bara saman við góða húsorkestrinum, men eisini við teimum báðum av Kamarinum, Aðalgunn og Olevina, sum solistum, kórsangarum og frásøgufólk um tá mamman, Nicolina, varð liðug á Bacalao og skundaði sær heim í Conradsbrekku at tendra bandupptakaran, so sangurin ikki fór úr minninum. Tey syngja Tá kvøldið kemur og Frauline. Hetta er ósvitaliga arbeiðarastyrkin og ideologiska meginásin í skránni fyri kvøldið.
Benjamin er hin tatoveraði outlaw, sum nú kemur á pallin undir hatti við elgittara. Hann hevur tamarhald á teim inniligastu og karráastu úttrykkum, sum í báðum førum koma honum til góða við Føroya mest hjartanemandi sangi, Mamma mín, og so Sigarettir whiskey og villar gentur á ein hamrandi ráan hátt. Mest ymiskliga tulking á kvøldinum, og samanlagt tær bestu, hugsi eg. Ólavur brillierar við at senda heilsanir til teir tríggjar aldrandi beiggjarnar av Kamarinum, har hin eini er pápin, sum í hvussu er hevur lagt av - at roykja. Teiming, at laga og leggja frágreiðandi vertstosið í eina strikta tíðarlinju við punchline í endanum, er ein eginleiki, sum hann dugir.
Tær tríggjar Marianna, Dania og Katrina eru undir navninum SWAY tað best og mest harmoniska, eg havi hoyrt í góða gamla teknifilmsstílinum hjá Andrews Sisters frá 1930'unum. Fyrst er tað Við gluggan og so ein hin mest spældi jólasangur, Góði jólamaðurin, har tær seta nøvnini á Beinir, Aksel og Bárði á jólagávuseðlarnar. Óalmindiliga stuttligt, og fólk eru í skelliláturi. Heppi og beinrakið í presisión og innihaldi.
Inniliga lokala stjørnan, Anna Lovisa, sum vit eisini kenna úr sjónvarpsrøðini Hoydalar, syngur Á stillu nátt og Blóma mín hjá Pól F. Joensen, sum Ólavur aftur hevur stuttligar søgur um úr livandi samtíðini.
Nú kemur Bárður á pallin, spelkin og vælupplagdur í ternutum klædningi. Ólavur heldur fyri, at nú fer hann at bøta um korini hjá tónlistafólki og so hoyra vit autentisku søguna um Stella Argus og hvussu sangurin Lívið bleiv til. Havi fyrr sagt, at varð hesin sangur týddur til enskt og kom fyri oyruni á Garth Brooks, so gjørdist hann eitt heimshitt, sangurin um Lívið. Bárður leverar báðar sangirnar, Lívið og Tá mánin fer yvir fjallið við elegansu. Bravo.
Meir enn einaferð hugsi eg, at Jóhan man vera hardest working man in show-busines, sum sagt varð um James Brown. Ikki tí, tað er galdandi fyri øll hini í fasta húsorkestrinum, Magni, tá hann skiftir frá keyboard til harmoniku og basspælarin, Eyðun, sum skiftir millum elbass og kontrabass. Og ikki at gloyma Henning, ið hevur samskipað tónleikin, sett orkestrið saman og snikkað tulkingarnar til saman við solistunum. Tá fyrispurningurin kom frá Róki í fjør, gjørdi hann ein konseptbólk, ið hann samskipar, er trummusláari fyri og orkesturleiðari hjá, og bookar tónleikaranar til uppgávuna. Orkestrið kallar hann Ja - Liðið, altso tónleikarar, sum siga ja, til uppgávuna. Og ikki at gloyma kórsangararnar, Lailu og Ólavur.
Nú koma Lena og Niclas á pallin at framføra tveir teir seinastu sangirnar, Ei meira eg kenni longsul og Eg eri komin heim, upprunaliga eitt operettulag hjá Kalman, men nú vorðið eitt nærum nýtt tjóðarlag í Íslandi við teksti hjá Jón Sigurðsson, sum Nicolina týddi. Alt samalt við bravour og gutso - og reyðari flamenco blómu í hárinum. Framúr gott sjov, ikki minst tá tey sjónliga hála Jóhan fram á pallin, so Lena er flankerað av tveimum flúgvandi el-gittaristum.
Nú er endin og vit reisast og syngja tignarliga í felag Mær leingist, eftir eina videoheilsan frá Eivør, sum er úti í heimi, meðan øll savnast á pallinum, eisini teir tríggir brøðurnir av Kamarinum, sum eru til staðar í góða salinum í Varpinum, har gott er at sita og spontant skifta orð við síðumenn og -kvinur, so fegin eru øll um tiltakið.
Ein framúr konsert er komin at enda, ein konsert, sum eins og sjónvarpsrøðin Hoydalar, gav tær nakað heimligt og virðismikið av savnast um og dyrka í felag. Tí hetta er tjóðarbygging arbeiðarans. Einki minni. Takk fyri eina góða og undirhaldandi konsert, sum fjøltáttað gekk nógvar nýggjar spennandi vegir. Flott!
Á føðingardegnum hjá Williami Heinesen í 2015, skrivaði eg eina heilsan til Tey av Kamarinnum og skálvíkingar í allari verðini. Helt tekstin vera so stuttligan, at eg fari at seta hann inn her niðanfyri:
Heilsan til Tey av Kamarinum
Alt var betri fyrr!
Fyrr í tíðini plagdi eg at hava útvarpssendingar, í fyrstuni við útlendskum tónleiki og seinni um mentanarlig viðurskifti her í landinum.
Í fyrra førinum bara rútmiskan tónleik, ongantíð seriøsan tónleik.
Soleiðis vóru heitini tá. Rútmiskur tónleikur mótvegis seriøsum tónleiki. Gittarsoloir hjá Hendrix og kantatur hjá Bach.
Og tó.
Í útvarpssendingum møtti man ongantíð einum tónleikara, ið forsakaði rútmu, og frívilliga gjørdist ó-rútmiskur. Kanska vildi tað verið ov langt frá fyrstu takt og til ta næstu, um tónleikarin valdi at blíva ó-rútmiskur.
Heldur ongantíð møtti man einum tónleikara, sum segði seg vera ó-seriøsan í øllum tí, hann ella hon fekst við á tónleikaøkinum til gerandis og heilagt, bara tí hann varð koyrdur í rútmiska bólkin.
Rútmiskur ella órútmiskur, seriøsur ella óseriøsur. Tað var gott latín fyrr.
Tí fyrr vóru nokkso nógvar hugsanir av slíkum slagi.
Kassahugsan og etikettir, ið høvdu lyndi til at seta seg á alt, so vit ikki viltust. Tað var nokkso stuttligt – fyrr.
Hugsa tær ein tónleikara, ið verður uppringdur at spæla á Hotel Føroyum á Kongabrúnni, har William heldur føðingardag, og sum tað fyrsta sigur: eg spæli alt uttan rútmiskan tónleik. Eg dyrki ikki rútmiskan tónleik. Tað gera hinir spælimenninir. Teir meira fortaptu.
Og hugsa tær ein tónleikara ella tónaskald, sum í útvarpspráti um nýggjársleitið peikar á seg sjálvan og sigur: eg eri óseriøsur. Eg spæli bara óseriøsan tónleik. Seriøsur tónleikur er ikki akkurát eg. Tað eru hini.
Summa summarum: rútmiskur tónleikur, sum ikki er seriøsur tónleikur. Tað var tað, sum vertir fingu boð um at borðreiða fyri lurtarum í almannavarpinum fyrr í tíðini.
Kanska var ikki alt betri fyrr. Og tó.
Í Svøríki í 70’unum varð enn ein etikett sett á tónleik: arbeiðaratónleikur, ið spretti úr eini intelektuellari arbeiðarahevd kring plátufelagið Musiknättet Wäxholm.
Longu samanrenningin, intellektuell arbeiðarahevd, skurrar í oyrunum og leggur upp til eina andsøgn. Og tó, buruturúr komu Hoola Bandoola Band, Mikael Wiehe og Bjørn Afzelius, sum enntá er týddur til føroyskt. Hesin nýggi arbeiðartónleikur á svenska móðurmálinum eydnaðist at blíva ein identifikatiónsfaktorur hjá arbeiðandi fólki og enntá í verkføllum hjá námsarbeiðarum í Norðursvøríki. Og fyri at seta enn eina etikett, enn eitt frámerki, á hetta tónleikaslagið, arbeiðaratónleik, so er tað vinstravongin, vit her tosa um.
Amerikanskur countrytónleikur er ikki eyðkendur á vinstraveinginum, men er heldur siðbundin og samfelagsbevarandi, og kann henda beinleiðs ‘red neck’, úr Suðurstatunum, har ræðslan fyri øllum fremmandum, serliga svørtum, er fullkomin og verður dyrkað í afturlatnum losjufelagsskapum við hvítum nissuhúgvum, har bara hvít hava atgongd, so sum vit onkuntíð síggja í filmi.
Og tó er størsta amerikanska countrystjørna á okkara leiðum svørt sum náttin og slapp tí ikki á húsan, fyrstu ferð hann var frammi.
Kanska var ikki alt betri fyrr.
Men tað var stuttligt at seta etikettir, frámerki, á tónleik, tónleikarar og tónleikasjangrur fyrr í tíðini.
Tí tá nýggir mentapallar, Norðurlandahúsið til dømis, plátufelagið Tutl, musikkskúlar og enntá abstrakt orð sum mentanarpolitikkur komu við í loyvdu móðurmálsorðabókina, tá duttu etikettinar av fleiri av heimligu súltoysgløsunum.
Etikettirnar, sum høvdu havt til endamáls at gera skilnað millum okkum og hini, millum bygd og bý, millum línumenn og landkrabbar, millum høg og lág, millum makt og ómegd.
Hesir nýggju pallar og møguleikar lótu upp fyri einum borgarligum symfoniorkestri, sum gamaní ikki varð mannað við línumonnum, men einaferðina fann uppá at spæla saman við vinstravendu Frændum, og sum seinni fór at spæla saman við íslendingum í eini tulking av The Wall hjá Pink Floyd.
Einki er sum tá veggir falla.
Einki er, sum tá vit uppdaga, at tað, sum The Beatles í Liverpool aldri megnaðu, tað megnaðu Tey av Kamarinum í Conradsbrekku í Havn. At geva út tríggjar seriøst rútmiskar singleplátur eftir einum ári. 1959.
Á einari av hesum trimum plátum er sangurin um ‘Lívið’, ið er um saknin hjá einari gentu, sum misti drongin, ein av teim 22, sum fórust við Stella Argus. Ein klassikari, beint úr arbeiðarahevd og enn við altjóða appeali.
Sama ár kemur klaksvíkssangurin hjá Bernhardi Brim, sum Connie og Simme syngja. Og Tonglatummas hevur árið fyri fingið M.A. Jacobsenvirðislønina, og hann er ikki uttan týdning, tá skótar og skúlaungdómur í Havn og úti um landið definera hetta fremmanda rákið, skiffle og rock and roll, úr Bretlandi.
Uttan Málráð og yvirskipaða ætlan var endamálið hjá øllum aktørum um hetta mundið at klæða ‘ragg og rull’, sum Tonglatummas segði, í munnbært føroyskt mál. Medvirkandi orsakir eru nýggj tøkni og nýggir møguleikar, og tann sosiologiska sannroynd, at ungdómur er nýggjur bólkur, sum speglar sær í samtíðarmiðlunum, ikki minst tá tey sjálvi sleppa framat í nýstovnaða Útvarpinum í 1957.
Eftir bara tveimum árum høvdu føroyingar funnið stevið og tónan. Ein egnan heimlandstóna, soleiðis at 1959 stendur sum hitt fyrsta árið við haldbarum føroyskum skaldskapi á plátu, við rocklýrikki, sum tey siga í øðrum londum.
Heiðurin hava Tey av Kamarinum átt øll hesi ár. Saman við øðrum, gamaní, men fyrst og fremst tey, sum nú hava verið virkin í 60 ár.
Pápin var úr Skálavík, so staðurin er væl valdur. Tá vit nevna Tey av Kamarinum, vóru tey sjey. Hjørleif og Ingolf, sum ikki eru millum okkum longur, Áslakkur, Jákup og Margretha, og so Eyðbjørn og Nicolina, sum seinastu mongu árini hava myndað bólkin, nú sum Tvey av Kamarinum. Eyðbjørn og Nicolina, og Eyðbjørn við einum Høfner-gittara, sum hevði navnið Frida. So kom ein gittari, ið æt Súsanna og allir gittarar, sum komu seinni, teir høvdu kvinnunøvn.
Onkur hevur sagt, at í einum stálsettum munkakleysturi, er einki natúrligari hjá einsama kovboyaranum á fiskifeltinum, enn at taka henda rundleitta kroppin fram, kína honum og sláa longsulsfult á streingirnar meðan sólin setur.
Veit ikki, um mystiski beatilin, George, hevur hugsað tað sama um Lucy, hann var tross alt úr Liverpool, ella B.B.King, hinumegin Atlantshav, tá hann nevndi gittarin Lucille.
Men meðan ein kovboyari enn er kallkynsorð, sjálvt á Brokeback Mountain, so hevur verið natúrligt at gittarin verður kvennkynsorð í teim pørtum av landinum, norðanfyri og sunnanfyri, har bundinskapurin at havinum er sterkastur. Tað er so eitt git undir mánanum.
Um alt var betri fyrr, so er ið hvussu er alt gott nú, uttan veðrið, nú tá Tey av Kamarinum fáa Heiðursgávu Landsins fyri 60 ára virksemi í føroyskum tónleiki.
Tí er tað ein fragd at sleppa at siga hesi orð, nú tey, væl uppiborið, fáa Heiðursgávu fyri 2014 nú føðingardagur William Heinesens fór framvið.
Til lukku – skálvíkingar í allari verðini!
(Skrivað í 2015)
Tekstliga verður sýrublaðið nýtt í útgávuni sum ein mynd upp á nakað, sum at síggja til er líkt fleiri øðrum bløðum, men tá tú bítur í tað, so kemur ein so óvæntaður, sterkur smakkur fram, og somuleiðis leita tekstirnir eftir hesum smakkinum í nærsambandinum millum tvey. Tað sigur góða kunningartilfarið um útgávuna, so hvørt støku sangirnir er givnir út. Fráboðan um kvalitet og virðing av lurtara.
- Eg og Beinir komu at kennast, tá vit tóku útbúgvingina Listaligt arbeiði á Setrinum. Tá byrjaði okkara samstarv, sum síðan bleiv til eina heila plátu, sigur Guðrið í práti, nú "Sýrublað" er á gáttini við nýggju sangum.
- Guðrið er ein so dugnaligur tónleikari. Eg haldi, at hon vísir elastisitetin í tekstunum, tá hon syngur, so ymiskar sjangrur, at okkurt er meira stilli, okkurt reggae og okkurt triðja, har um tú lesur yrkingarnar, so eru tær rættiliga líkar í stíllegu, tó við variatiónum, og mær dámar so væl, at ljóðuniversið hjá Guðrið útfoldar tekstin ordiliga og eisini vísir nýggjar síður í tekstinum, sigur tekstahøvundurin, Beinir Bergsson.
Fyrstu ferð eg varnaðist Guðrið sum ein framúr tónleikara, var tá Tórshavnar kommuna fylti hundrað sum fólkavald kommuna og Føroya Bjór hevði bryggja ein reyða Tórsbjór, sum kundi smakkast í Hornahúsinum í 2009. So hoyrdi eg Guðrið inn hjá Jón Tyril í Gøtudali í 2021.
Hóast hon sigur, at inspiratiónin kemur frá heilt øðrum nøvnum, enn eg hoyri, so havi eg altíð lyndi til at knýta nýskapandi og støðugt leitandi fólkatónan hjá Guðrið til amerikansku Joni Mitchell og hesu megin Atlantshavið bretska Nick Drake. Tey bæði resonera, og skapa eitt heilt egið ljóð- og lurtirúm, tá eg hoyri Guðrið, ikki minst á føroyskum.
Guðrið sigur, undan útgávuni, at hon hevur lagt tað band á seg, ikki at spæla við somu fólkum, sum fyrr, men við nýggjum samstarvspartnarum, og harafturat krøkir hon í fyribrigdið ageism, aldursdiskriminering, sum bara, ella í hvussu er í størri mun, velur yngri fólk og lovar teimum framat. Og tá ein er omanfyri fjøruti sleppa mest sum ongar kvinnur við, meðan røðin av monnum omanfyri fjøruti er langur. So hon hevur tvey eksistentiell stríð ella avbjóðingar gangandi um somu tíð á sjeyndu úgávuni, sum er eitt kent symbol, sjeynda og talið sjey. Eitt heilagt og samstundis gandað lyklatal. Sjey.
Høgni Lisberg, sum Bjarni Árting Rubeksen avmyndaði niðanfyri, er stóri gandakallurin á hesi plátu við nýggju sangum. Gjøgnumskygd, organisk og við eini laiv kenslu, ið skapar eina nærveru, sum er nærri tí komplekst skroypiliga enn tí glatta og kanska yvirproduseraða, sum í ljóðmynd kann verða minni tekkiligt hjá dagsins kræsna lurtara at sleppa inn í. Onkuntíð fái eg umhvarvið av einum flash back-farra av ljóðymdini hjá "Hørpuspælaranum" hjá Hanusi G. Johansen, soleiðis sum eg minnist framløgukonsertina.
Tekstirnir snúgva seg um nærsambond, teir trupulleikarnar sum standa upp í einum parlagi. Tekstirnir leita til plantur og djór í Føroyum og royna at nýta hesi til at skilja parlagið á ein nýggjan hátt, tekstirnir spyrja, um parlagið og minnini saman broytast, um náttúran er við í mátanum, vit tosa við og um hvønn annan. Okkurt bendir á, at politiska skipanin og mentanarliga fyrisitingin, mentapolitikararnir og skrivstovukrakkarnir, eiga at verða ítalusettir.
Tí burturfrá má eg sum lurtari, brúkari og ummælari í einum politiskum veruleika sanna, at tungt er at arbeiða móti ítróttini, sum sigur seg vera mentan, og hendinga ferð list eisini, í hvussu er tá skattafíggjaðar og politiskt samtyktar íløgur skulu gerast. Tá er ítróttin mentan. Einasta forpliktilsið í aftarlagað partinum í samgonguskjalinum, ið varð lagt fram í gjár, sum ber fátæksliga bringumerkið mentan, er, at ÍSF skal stuðlast fíggjarliga. Soleiðis kunnu vit sláa okkum til táls komandi fýra árs tíðina. ÍSF stendur politisku skipanini nær og hon, politiska skipanin, fær nyttu úr henni. Tí er tað einasta adresseraða mentanarliga forpliktilsið hetta politiska fýraáraskeiðið. Fílabeinstornið ÍSF, sum longu fær 18,7 milliónir í studningi á Fíggjarlógini, og nú við orðsins lyfti skal stuðlast fíggjarliga í galdandi samgonguskjali komandi fýra árini. Starvsfólk, nevndir, umboðsting og starvsnevnd kosta at reka. Restin í mentanarkapitlinum eru óforpliktandi sjálvfylgiligheitir. Uttan nevnda losjan. Ikki eitt orð í samgonguskjalinum um nýggju listagreinina film heldur, hvørki undir mentan ella vinnu. Sum at lesa nevndarsamansetingar, almennar og privatar, og hoyra óbroytt kór og somu kórsangir og somu útsetingar alt títt lív í Útvarpinum, til alt er yvirstaðið og øll fella frá. Tað var tað. Alt hildið saman av onkrari orsøk, sum í hvørt fall ikki er mentan, men aldri er langt frá teirri makt, sum er í marknaðarføring og at fotografera politikarar saman við, at tryggja teimum valdið. At bestemma yvir einum útrykki og halda onnur burtur. Og ímeðan gongur lívið. Gerandislívið í boblum, stættum og antropologiskum kanningum, ið hvør fyri seg hava sum endamál at sitera hvørja aðra, fyri aftur at fáa stuðul, so ikki slepst út aftur úr fílabeinstorninum. Útinnandi mentanararbeiði, sum við plátukeypi frá Tutl, ella við at loysa eina bilett til seinasta biografin í Føroyum, koyrir uppá "Freewhelin'", sum Bob Dylan kallaði søguligu LP-plátuna í 1963, í frígiri, leys og óheft, á eini súklubreyt, sum hvørki er til, umhugsað ella strikað av. Heilt vist tann plátan, sum flutti flestu mørk í plátuídnaðinum og skapti nýggjan resonans og klangbotn í miðlunum við sangum sum "Girl from the North Country", "Masters of War", "A Hard Rain's a-Gonna Fall" og"Don't Think Twice, It's All Right", ið sementeraðu uppáhaldið um sjangruna plátuskaldskap. Fyri trýogtrýss árum síðan.
Tað, sum eg í dag haldi vera eitt plátuskaldsligt nýbrot, er í hesum føri, at tú sum lurtari fært andarúm í teim skaldabornu og rúmliga luftigu orðunum, ið ikki eru stevfast doserandi uppá rím, skorið sum dálar niður í meg sum lurtara, so eg komi í andaneyð og ikki fái hugsað ein sjálvstøðugan tanka, meðan eg verið togaður gjøgnum sangin, ið helst vil telja alla heimssøguna og helst eisini stilla seg røttu megin friðarlinjuna, sum sungið varð fyrst í sekstiárunum. Nógv er broytt síðan tann hevdin tók seg upp við fólka- og mótmælissangarum, hóast tað ikki altíð hoyrist. Hesa seinastu øldina hava vit fingið okkara egnu sangarar og plátuskøld, sum grundaran kára p og Martin Joensen, og nýggjasta parlagið, Marius og Hans Jacob Kolslíð, sum nýliga eisini hevur skrivað "Hví søki eg mær líðing" til Stanley Samuelsen. Og so øll hini støku nøvnini, eg ikki skal nevna her, og nú eisini tey bæði Guðrið og Beinir, ið skilliga hava funnið eitt markamót, interface, at dyrka fríu, organisku listina á, leysa av øllum avmarkandi mørkum, vit vanliga seta, hava tey útinnandi ikki longu sett tey sjálv. "Har bylgjan leikar", sum mest konformi og mest seljandi føroyski bólkur, Tónlist av Strondum, sungu í 1981, ikki fyri tað góða, annað enn gomlu kvøðuljómarnar til sjófólkið. Samstarvsúrslitið hjá Guðrið og Beinir er í mínum oyrum framúr væleydnað í sjálvari samanrenningini millum listagreinarnar tekst og ljóð, og ikki minni nýskapandi í ljóðblandi og -mynd, niður í minstu smámunir og rútmiskt førkandi detaljur, fyri at brúka heitið á fyrsta sanginum.
Umframt Guðrið Hansdóttir, er Lena Andersen ein, ið skrivar seg inn í kjalarvørrin av hesi hevd og siðvenju, og í hesum døgum flytir mørk, aktivt skapandi og nýdefinerandi, nú millum normalietshugtakið og tað sálarliga viðbrekna, psykan og sálin, sum verður hildin fram sum frí, sálin, sum er í góðum hondum. Eins og tómi stólurin, hugtakandi nýbrot á føroyskum máli, sum vitborið og ikki politiskt glintandi, leggur djúpt reflekterandi tankar fram. Gleði meg til hennara komandi føroyska heildarsavn, sum vit nú hava hoyrt tríggjar sangir úr. Framúr. Greta Bech Svabo viðger á "Beautiful Obscenery" á sama hátt tað persónliga, sum fer í mark og harvið flytir mørk, tí tað er ikki konventionelt, fasthaldandi ein marknaðardominans, men søkjandi í hvørjum orði, tóna og útseting. Av hesum er "Sober" ein av sterkastu sangum í heilt langa tíð. Og hon kemur út í síni heild henda sama dag, í dag. Ein stórur dagur fyri plátuskaldskap.
Tað er vár í rútmiskari føroyskari plátuútgávu. Og tað er bara tað, sum er komið fyri míni oyru. Og tað bara higartil. Stórfingið er tað, í einum landi sum politiskt ikki ofrar mentanini ein tanka, uttan hon eitir ÍSF, føroyska skattafíggjaða mentanin.
Føroyskt mælta útgávan "Sýrublað" er undangongudømi at prógva, hvussu listaliga útinnandi og hart arbeiðandi mentafólk kunnu samstarva og føra fram teirra avrik, okkum til ómetaliga forvitnisgleði, so vit fáa eitt kvalitativt várupplivilsi, sum merkantila vinnan ofta kallar tvey fyri eitt, at fáa double up, tvífalt so nógv, sum tú ætlaði, tá tú bestilti. Tað er mín kensla við útgávuni í hondini, har listagreinarnar orð og tónar møtast og skifta høgg, sum orðabókin sigur um danska at krydse klinge og á enskum exchange blows. Takk fyri kvalitativu samanrenningina á listaliga avrikinum "Sýrublað".
Øll makt til tey, ið vilja bróta maktina.
Imponeraður yvir listarligu konditiónina og ambitiónina hjá Guðrið, kann eg ikki siga annað enn, at tað er gott, heiðurligt, ja fantastiskt, at bróta úr fastlæstum runddansi, ið fer burtur frá einum ekkókamari av tí sama, er eitt egið listaligt úttrykk, ambitiónsniveau og drívmegi, sum mær dámar væl, tí so nógv stadnað mentan verður dyrkað og útint við teim somu, usual suspects, har nýggj ikki sleppa uppí, tí tað fyri mær at síggja ræður um at halda útrykkið fast og gera av, hvat kemur fram og út og á landsins pallar. Tað er sum til politiska valið, vit akkurát hava havt. Alt er um at gera, at halda fast uppá tað sama gamla, og fyri alt í verðini ikki lova nøkrum nýggjum uppí. So missa vit bæði andlit og maktina. Takk til Guðrið og Beinir fyri tað dirvi eg hoyri, síggi og fysiskt kenni í teirra samfingnu útgávu og virksemi. Tað smakkar væl í hvørjum orðið og vendum tóna.
Detaljurnar 3:43
Róligt, hammond líknandi keyboard og so serliga ein mjúkt sleikjand steel gittari, so dulcimer ella harpischkord líknandi ljóð, nær og fjar í rúminum, eins og røddin gevur skiftandi perspektiv. Spennandi bretskt amerikanskt univers millum Nick Drake hesumegin og Joni Mitchell hinumegin Atlantshav. Fái illa flutt meg úr tí lurtarapositiónini. Sjálvur haldi eg tað er gott, og gevur mær eitt peilipunkt, sum í mínum plátusavnið er týdningarmikið, sum at seta kós, hvessa oyrini og skapa vónir og eina bíðandi væntan. So er klárt. "Detaljurnar" er ein góð upplatandi byrjan.
Sitrus 3:21
Ljósur við inkluderandi handrútmum, og steel, sum er merkiliga gott at lata upp fyri orðum, fremst í lagaliga strúkandi ljóðmyndini. Her eru góð orð: lúsakullan, smakka húð, vørrin, sýrublaðið, nærvera, og so niðurlagið: Regnið er tað einasta, vit síggja tá vit blunda, sum í "Have you ever seen the rain". Summarligur sangur alt árið. "Sitrus" er lyklasangurin á plátuni.
Oyralippan 3:15
Í skapi og útseting ein fangandi barnasangur við latínamerikanskum reagge rútmum. Her er smakkur, oyralippan og sjógras, organiskt og karibiskt við stáltrummum. Fangandi orð, fangandi lag, fangandi instrumentering og trummur og bassur fremst í ljóðmyndini, ikki minst ein voice over um at dyppa í Sandagerði. Organiskt nærverandi. Eg sprelli við beinunum, anda, góði, kom upp undan aftur. "Oyralippan" er ein lívsjáttandi og mest sum religiøst ákallandi summarsangur, har havsvimjarar møtast.
Reyðir kjálkar 3:33
Hetta er fyrsti sangur, sum bleiv til í savninum. Støð eru akkerspunkt. Vit eru undir Vørðufelli á fjøllum, ikki so høgum, í Vágum, meðan Tindhólmur sæst. Fjálg minni í kulda, eitt lukkuligt mist barnaumhvørvi í nútíðarfrásýni, poetiskt sett til tónleik, ella øvut, tónleikurin settur til orð, so perfekt match er henda paring millum sang og orð. Laurel Canyon hjá Joni Mitchell og teimum, so sum mínar ljóðreferensur siga mær og mínum sansaapparati, at hetta er og skal skiljast í mínum oyrum, opið og ljóst niðan eftir og so oman í fjøruna. Og so við einum feitum elgittara omaná. Góð stigvís gongd í kompositiónini. Millum kulda í náttúruni og hita í kroppinum. Komplekst men tó einkult í orðum, tónum og instrumentering. Sorgblíðir við yndi eru "Reyðir kjálkar" plátuskaldsakapur av hægsta karati, hástøkk, haldi eg.
Loðbressan 3:09
Gittar, floytir og klarinett, sum hjá Ian Anderson, sum mundi gingið burtur við mann og mús í íðuni út frá Mjóvanesi, tá Listastevna Føroya var. Ein avbjóðing í heiti, loðbressan, og í fyribrigdi, ein fluga. Ein symfonisk niðurferð í djóraríkið beint fyri okkum, men undir sólini. Einføld akustisk instrumentering, sum hjá Magna Carta á "Seasons", og ein farri av Jethro Tull "We used to know", "Inside" og "Skating away on the thin ice of life". "Loðbressan" er ein lovandi innføring í árstíðina við teskandi fluguni, loðbressuni, sum nú kemur við sólini.
Grús 4:13
Intro við Una Leitistein, sum sigur kendu útvarpsorðini "spika hamrandi feitt". Leikandi lættur sangur, sum súklandi avstað, spyr, hví eri eg so bangin fyri at liva. Um grúsið, steinin, í skónum. Ein temasangur fyri alla útgávuna, og hin fyrsti eg velji at lurta eftir, tí teksturin leggur up til tað. Sum at vera í stilvum uttan hosur. Væleydnað samanrenning. Luftig. Og so kemur ein samrøða við Una Leitistein. Stuttligt perspektivgevandi break inn yvir sangin. "Grús" er ein greitt upplatandi byrjunarsangur um ekka, sum kanska, kanska ikki, knýtir seg at einum steini í skónum. Kanska er hann ikki har. Í prátinum teirramillum, framløgudagin, fær hann eina meta funktión.
Epoxy Primer 4:15
At hava eitt rokkplátusavn hevur eisini sínar forðandi avmarkingar, soleiðis at tú per definitión leggur ein karm, ið krøkir um og í tað, tú hoyrir. Tá eg kom til henda sang, fór eg beint til útgávuna hjá Sting og "Soul Cages" frá 1991 um pápan, sum arbeiddi á skipasmiðju í Newcastle og enntá nevnir The Stones of Faroe í "Why should I cry over you". Tað er hatta við referensurammum og latentum tulkingum, sum hava tað, at skapa nýtýdningar, sum fara inn í søguna og taka hana av ræði, ella í hvussu er ger tær ein ready made karm at skilja og tilogna tær søguna. Sjálvan máldagin spyrji eg Beinir, sum er formaður í Málráðnum:
- Hvør er inspiratiónin til fantastiska sangin "Epoxy Primer"? Havi Sting og "Soul Cages" fyri mær. Men nei, tað er ikki altíð, at eg sum lurtari havi lykilin til fatanina, lukkutíð. Beinir svarar:
- Allir tekstirnir, sum eg havi skrivað á plátuni, eru í grundini yrkingar, akkurát epoxyprimer stingur burturúr, tí evnisliga viðgerð teksturin öðrvísi myndir. Men eg vildi hava ein tekst, sum var eitt kontrapunkt til allar hinar tekstirnar; altso hvat er tað mest eitrandi evni, eg kundi koma í tankar um: epoxyprimer. So mátti teksturin fara har, sum tað evni verður brúkt: á bedingini. Men har er eingin beinleiðis íblástur til akkurat tann tekstin. Eg havi altíð verið fasineraður av Akilles og Patroklus, sigur tekstahøvundurin, Beinir, um mín yndissang á nýggju plátuni hjá Guðrið Hansdóttir, "Epoxy Primer". Tá tulkingarrúmið verður tað, sum ein luktur av skipsmáling elvir til.
Vit bæði 2:36
Psykedeliskt mellotronlíknandi baryton ljóð, parað við steel, klaver og tjúkkur bassur í botninum. "Vit bæði" er gott og kontant ljóðspor úr grunge tíðini heilt aftur til the Doors.
Uttan meg 4:30
Bátsmaðurin, Nick Drake, er nú púra klárur fyri mær, sum í "River Man" og "Time has told me", mín desert island sangur. Hvønn veg fara vit bæði í sanginum. Klárheitin í akustiska gittaranum er organisk og djúp, ein feril av keyboard innyvir, so umaftur í einum føstum rútmikki, og so keyboard aftur, ein hugtakandi ljóðmynd, nú við kóri, gandakend, sum í einum skógi á Nothingham leiðini er útgangssangurin. Hvar fara vit, og planleggur tú framtíðina uttan meg. Tað er "Uttan meg".
Til lukku við útgávuni, og takk fyri at eg slapp at lurta við.
Aftur vóru øll fløgg í Dali vundin á stong páskamorgun. Sólin skein og friður valdaði. Turið kom suður ein túr, sum var herligt, tí at Turið var farin til Havnar at hitta systur sína, sum var heima og vitjaði úr Danmark, og Turið og familjan vóru í Skotlandi og ferðaðust. Vit vóru í kirkju páskadag og hoydu lestur (Jónleif) og sálmasang (Símun Erik). Tað var nógv fólk í kirkju, so sálmasangurin var kraftarmikil. Bæði teir mollstemmaðu, og teir ljósu hjá Grundtvig.
Men tað stuttligasta var at síggja eggjaspælið á Prangsjørð. Johild boðaði øllum, at tað var har, tað gekk fyri seg til ásetta tíð. Johild er ímóti øllum: hon skipaði fyri stikkbólti í skúlatúninum fyri ung og gomul, hon skipaði fyri dunnuveiðu í ánni, hon savnar øll. So ómetandi í eini tíð, har so mangt spjaðir og og tjóðrar okkum til skíggjar. Og Johild samskiftir um øll hesi viðurskifti á Dalbingafamiljuni á FB.
![]() |
Tá ið eg var barn, rullaðu vit páskaregg yviri á bønum (har er ikki bøur longur) hinu megin ánna (har er ikki á longur). Vit høvdu 2 egg í part, og eg minnist einki til, at pápi rullaði við ella rann eftir egginum, hvørja ferð, tað var blakað. Í Dali var festligt og lívsjáttandi at síggja, hvussu nútíðarpáparnir tóku lut í hesum leiki. Og eggini vóru sera mong í tali. Og veðrið var til vildar ta løtuna.
Tá undirritaði spældi fyrsta hondbóltsdyst í 1964, var ikki møguleiki at koyra úr Havn inn á Strendur at spæla hondbólt. Oyggarvegurin var ikki bundin saman við Hórisgøtu fyrr enn juli mánað 1966, og tí mátti vit leiga bát. Minnist serliga … Læs resten
The post Deksbáturin Nólsoyar Páll sigldi okkum inn á Strendur at spæla hondbólt appeared first on Hvannrók.
Mają rozmach na tym Sandoy 😄
Niech żyje!

Tabliczki
Moją fotograficzną słabością - obok wspomnianych już lata temu ławeczek - są wszelkiego rodzaju tabliczki i znaki. To one przyczyniły się do mojego zainteresowania językiem pewnego odległego archipelagu. I to one też sprawiły mi niekłamaną radość, gdy pewnego sierpniowego popołudnia po raz pierwszy "przemówiły" do mnie po farersku....
https://farerskiekadry.pl/2026/03/tabliczki.html?utm_source=instagram-business&utm_medium=jetpack_social

Tabliczki
Moją fotograficzną słabością - obok wspomnianych już lata temu ławeczek - są wszelkiego rodzaju tabliczki i znaki. To one przyczyniły się do mojego zainteresowania językiem pewnego odległego archipelagu. I to one też sprawiły mi niekłamaną radość, gdy pewnego sierpniowego popołudnia po raz pierwszy "przemówiły" do mnie po farersku....
https://farerskiekadry.pl/2026/03/tabliczki.html?utm_source=facebook&utm_medium=jetpack_social
Moją fotograficzną słabością – obok wspomnianych już lata temu ławeczek – są wszelkiego rodzaju tabliczki i znaki. To one przyczyniły się do mojego zainteresowania językiem pewnego odległego archipelagu. I to one też sprawiły mi niekłamaną radość, gdy pewnego sierpniowego popołudnia po raz pierwszy „przemówiły” do mnie po farersku. Archipelag Wysp Owczych zwiedzaliśmy już szlakiem ławeczek, […]
Artykuł Tabliczki pochodzi z serwisu Farerskie kadry.

Farerskiej polityki ciąg dalszy, po raz kolejny za sprawą niezastąpionej Polonia Farerska
Undirritaði fekk mest sum hondbóltin við móðirmjólkini, tí mamma spældi í fleiri ár hondbólt, og pápi var ein av unglingunum, sum í 1931 stovnaðu Neistan í húsum í Magnus Heinasonar gøtu. Neistin er elsta hondbóltsfelag í Føroyum. Foreldrini vóru góð … Læs resten
The post Í dag 21. mars fyllir hondbóltsfelagið Neistin 95 ár appeared first on Hvannrók.
![]() |
| Dalur flaggskrýddur |
Soljóðandi fráboðan var at síggja á facebook:
![]() |

Wydaje nam się, że na świecie nie ma już białych plam. Że każde miejsce na mapie zostało dawno obejrzane, opisane i wrzucone do internetu. A jednak to nie do końca prawda. Wystarczy zerknąć na mapę z naniesionymi miejscami, w których zrobiono zdjęcia wrzucane przez lata na Flickra.
https://farerskiekadry.pl/2026/03/mapy-najchetniej-fotografowane-miejsca.html?utm_source=instagram-business&utm_medium=jetpack_social
Wydaje nam się, że na świecie nie ma już białych plam. Że każde miejsce na mapie zostało dawno obejrzane, opisane i wrzucone do internetu. A jednak to nie do końca prawda. Wystarczy zerknąć na mapę z naniesionymi miejscami, w których zrobiono zdjęcia wrzucane przez lata na Flickra. Zebrało się ich całkiem sporo – bez mała […]
Artykuł Mapy / najchętniej fotografowane miejsca pochodzi z serwisu Farerskie kadry.
Herfyri gekk eg mær túr fram við leivdunum av sildaverksmiðjuni sunnan fyri Velbastað. Kom mær til hugs, tá vit sum ung sóu gráar lastbilar við slógvi og sild koyra eftir Hospitalsvegnum og Velbastaðvegnum og vestureftir. Alt byrjaði í 1962 við … Læs resten
The post Bacalao bygdi í 1963 sildaverksmiðju sunnan fyri Velbastað appeared first on Hvannrók.
Kyndilssøgan er áhugaverd, tí frá byrjan í 1956 æt felagið Ungmannafelagið Kyndil, og felagið var fráhaldsfelag partur af Losjuni N.I.O.G.T. Heilt nógv virksemi var í Losjuni, har tey nú spældu hondbólt um summarið og serliga borðtennis um veturin. Eisini var … Læs resten
The post Hondbóltsfelagið Kyndil fyllir 70 ár í dag 10. mars appeared first on Hvannrók.

Z wymową farerskiego słowa #skel nie powinniście mieć większych problemów. Brzmi one bowiem identycznie jak angielskie #shell. Oznacza również to samo - kryje się bowiem pod nim, szumiąca po przyłożeniu do ucha, #muszla.
Ze słowem tym łączy się kilka intrygujących zwrotów, które przytacza - w ramach przykładów użycia - słownik @sprotin.fo:
* wyschnięte na wiór siano określa się jako "sum skeljar" (jak muszle) * gdy coś znajduje się wśród różnych drobiazgów, to dla Farera leży wśród muszli (liggja í skeljum)
Na zdjęciu - widoczna w powiększeniu muszla przegrzebka. Małże św. Jakuba poławiane są w farerskich wodach.
______________________________
#farerski #lingwistycznie #føroyskt
#Faroese word for shell - #skel - sounds the same as in #English as both comes from Proto-Germanic *skaljō.
There are quite a few idioms related to #shells in Faroese:
* "sum skeljar" - said of bone-dry hay - literally means "like #shells"
*"liggja í skeljum" (lie in shells) is used when referring to something among other bits and pieces

„Dziś wieczorem, ja wskazuję palcem na wzgórze. Richarda goni owca. A James je coś, co na niego patrzy.” Czy tak mogłaby brzmieć zapowiedź nigdy niezrealizowanego farerskiego odcinka magazynu motoryzacyjnego Top Gear?
https://farerskiekadry.pl/2026/02/faroje-na-najwyzszym-biegu.html?utm_source=instagram-business&utm_medium=jetpack_social
„Dziś wieczorem, ja wskazuję palcem na wzgórze. Richarda goni owca. A James je coś, co na niego patrzy.” Taka zapowiedź niestety nigdy nie padła na początku odcinka magazynu motoryzacyjnego Top Gear. Brytyjskie trio nigdy bowiem nie postawiło stopy na Wyspach Owczych. Clarkson, Hammond i May nigdy nie podjęli wyzwania kto szybciej przemierzy trasę z Viðareiði […]
Artykuł Faroje na Najwyższym Biegu pochodzi z serwisu Farerskie kadry.
Um dagarnar fekk eg áhugaverda mynd, sum Snæbjørn Hansen, sáli, tók. Hendingin var serlig, tá skonnartin Polo rendi á danska farmaskipið Gerdu Rarberg, sum lá við bryggju í Havn. POLO var komin úr Klaksvík til Havnar og skuldi leggja at … Læs resten
The post Skonnartin POLO rendi 5. juni í 1967 á danska farmaskipið Gerdu Rarberg appeared first on Hvannrók.
On this episode, we travel to London to meet up with Kate Sanderson. She's the Head of Representation of the Faroe Islands to the United Kingdom. It's kind of like an ambassador, but with many more words in the title. We'll talk about representing the Faroes in the UK and the life of a Faroese diplomat.
Then we head to the center of Torshavn and accidentally participate in a church service.
Hann helt dagin saman við familju og bygdarfólki í Eiriksgarði í gjár. Sum vera man var alt gott úr bóndans garði á borðinum. Fólk vóru komin ymsastaðni úr oynni og serstakliga stuttligt var at síggja, at øll seks børnini hjá Sjúrði og Eyðbjørg vóru til staðar. Anna beyð vælkomin, og hon skemtaði við, at tað var løgið, at summi høvdu forfall, tí at tunnilin er ikki komin. At tað ikki skal vera koyrandi til Dals í føðingardag hjá manninum, sum hevur koyrt til Dals í øllum veðri í mong ár, er sanniliga merkisvert.
![]() |
| ein vøkur teggja, stillað upp eftir aldri |
Nú um vikuskiftið verður stórur dagur í Dali, Sjúrður sum verður 80 ár sunnudagin, við hesum atlaði eg mær at fara 80 ár aftur í íðina, ja hugleiða um dagin og ta tíðina sum var tá,

Co wspólnego mają ze sobą ruch abstynencki, sprzedaż wysyłkowa i prawa wyborcze kobiet? Na Wyspach Owczych bardzo wiele.
#Rúsan #WyspyOwcze #prohibicja
https://farerskiekadry.pl/szorty/mapy-sklepy-monopolowe?utm_source=instagram-business&utm_medium=jetpack_social
Co wspólnego mają ze sobą ruch abstynencki, sprzedaż wysyłkowa i prawa wyborcze kobiet? Na Wyspach Owczych bardzo wiele. Alkohol na Wyspach Owczych kupić można w sieci państwowych sklepów monopolowych Rúsdrekkasøla Landsins, zwanych przez Farerów Rúsan. Popularny na archipelagu ruch abstynencki doprowadził do referendum, które odbyło się w listopadzie 1907 roku. W głosowaniu tym po raz […]
Artykuł Mapy / sklepy monopolowe pochodzi z serwisu Farerskie kadry.
Pierwsze farerskie rondo (rundkoyring) zostało otwarte w roku 1990 w Runavíku. Na współczesnych mapach drogowych znajdziemy ich już kilkadziesiąt – ponad połowę z nich w samym Tórshavn. Cała wyspa Vágar ma ich tylko trzy. Podobnie jak drugie co do wielkości miasto na Wyspach – Klaksvík. Ale za to tam na środku ronda znajdziemy wielki hak. […]
Artykuł Mapy / ronda pochodzi z serwisu Farerskie kadry.
Vit hildu jól á Sandi, og jóladag fóru vit til Dals á jólatræ. Vit vóru níggju. Altíð deiligt at koma í Eiriksgarð. Har var sera nógv fólk samankomið. Dreymurin er, at okkara eftirkomarar skula føla seg heima í Eiriksgarði. Tað er sjálvandi ein avbjóðing, tá ið ein ikki er so ofta í Dali.
![]() |
| Emil, Herbet, Nichlas, Marius,Turið, Kristina, Lisa, Magna |
![]() |
![]() |
| Jólamaðurin er ringur av gikt, so Johild leiddi hann inn. |
![]() |
| Gævi tú verður høgdur ella brendur, søgdu teir gomlu |
Báturin trónar ovast á tí væl laðaða bálinum, kirkjan høgrumegin var saman við bátinum fólksins uppihald. Hugnaligt at fáa gestir í Putlhúsi.
![]() |
| nýtt í ár: tvær damur vóru við í bálfylginum |
![]() |
Tann serligi siðurin í Dali við nýskrivaðum tátti varð eisini hildin ár.
Sera nógvar frálíkar myndir eru á "Dalbingafamiljan" á FB.
Nýggjárssangur 2025
Lag: Til Havnar vit fara
1.
Í kvøld blaktra ljósini Dalinum í trialduri, trialdurrá
Tað skyggir og lýsir so hátt móti ský
Eitt árið er farið, tað royndist okey,
Til gamans og álvara, gæs og til seyð.
2.
Í bønum teir sáddu hvít kunsttøð so nógv,
Annfinn og Sjúrður teir dugdi sær hógv,
Men grovasti sáarin var gamli John,
Bøurin hvítur sum ein kavafonn.
3.
Og veðrarnir stórir, teir eru sum ross,
At føða teir hevur Ludvík mangt knoss,
Tveir kraftfóðursekkir hvønn einasta dag,
So feitir og fegnir skjótt eta teir tað.
4.
Og veðrakrovini tey vóru stór,
Níggju pund langt yvir hundrað ein fór,
Men síðurnar vóru tað berasta feitt,
So John hevur alt í konteynaran tveitt.
5.
Í Dali varð tosað um hátíðardag,
So bringubrattir teir gingu á rað,
Men ongar medaljur, ei dunnur, ei kór,
So nakkalangt alt í vaskið fór.
6.
Og tunnilin hann skuldi opnast í ár,
Men teir klóku siga, tað verður í vár,
Í berginum spola vit enn eina tíð,
Meðan asfalt og ljós kemur tunnilin í.
7.
Barrin hjá Johild opin nú er,
Har bryggjar hon sukur, rabarbur og ger,
Tann Gylti Hanin navnið hon ber,
Har mangur dropi í vælindið fer.
8.
Gásin hjá Sjúrða hon er nú vekk,
Seinast vit frættu í Skagen hon gekk,
Á jólum tey vóru í dýrastu neyð,
Tey fingu sær egg og sild upp á breyð.
9.
Altanin hjá Steintór hon er so flott.
Hon hóskar seg best til Rosenborg slott.
Hon er á leið við Tjarnir í stødd,
Við hundraðtals perum er hon beklødd.
10
Í Ottogili gekk Edvardsa ær,
Í pottin hjá honum hon ei ætlar sær.
Hon rættina breyt og sprakk sum eitt svakt,
Teir fangaðu hana í froskmannadrakt.
11
Brundarnir ganga nú høgunum í
Men seyðamenninir ei halda frí.
So skjótt sum ein brundur fer av eini ær,
Hann verður fluttur og viagra hann fær.
12
Hjá Bødvardi verkstaðið er nú hotell,
Kistur og trappur er ei longur vell.
Har verður nú borðreitt við fagrasta vín,
Og Helga serverar í kjóla so fín.
13
Vit ynskja nú øllum eitt nýggjárið gott
Í Dalinum fagra fella vit ikki í fátt.
Tí í Dali er best eingin ivi um tað,
Á klótuni finst einki vakrari stað.
Gott nýggjár
Moja słabość wobec toponimów objawiła się na „Farerskich kadrach” już nieraz. Wspólnie wędrowaliśmy po Owczych bezdrożach, rozszyfrowując intrygujące nazwy. Tym razem jednak popuśćmy nieco wodze fantazji. A jeśli by tak, zamiast próbować przekładać farerskie nazwy na polski, przenieść polskie toponimy na mapę Wysp Owczych? Uzbrojeni w samoprzylepne karteczki, pisak, mapę Wysp Owczych, spis polskich miejscowości […]
Artykuł Zabawa w toponimy pochodzi z serwisu Farerskie kadry.
I got the The Stoic archetype!
https://mastodon.social/@ForoysktDaily/wrapstodon/2025/0b48d268cf8362e6
#Germany has for centuries been a conglomerate of many tribes. The neighbour tribe of Alemannen gave the #French name Allemagne.
#Polish name #Niemcy comes from *němьcь - speechless - since German is not mutually intelligible with #Slavic languages.
#Faroese word for #Germany is #Týskland. It derives from Old High German work #diutisc (of or pertaining to the people or tribe). In #OldNorse it became þýðskr/þjóðskr and later formed #Tyskland in Scandinavian languages.
Prom Norwegia–Islandia nie funkcjonuje jako bezpośrednie połączenie, a podróż morska wymaga dojazdu do Danii i rejsu przez Wyspy Owcze. W tekście wyjaśniamy, dlaczego taka trasa wygląda właśnie w ten sposób, jaką rolę odgrywa prom Norröna, jakie są realne koszty i ograniczenia logistyczne oraz dla kogo taka forma podróży ma sens przy planowaniu dłuższej wyprawy po północnym Atlantyku.
Artykuł Połączenie promowe Norwegia – Islandia pochodzi z serwisu Wyspy Owcze - Klub Miłośników Wysp Owczych.
Prom Polska–Islandia nie istnieje jako bezpośrednie połączenie promowe, ale możliwa jest podróż przez Danię i Wyspy Owcze z wykorzystaniem promu Smyril Line. W tekście znajdziesz konkretne dane o przewoźniku, realne ceny biletów i samochodu, czas rejsu oraz logistykę całej trasy, opartą na aktualnych źródłach i praktycznych doświadczeniach.
Artykuł Czy istnieją promy Polska – Islandia? pochodzi z serwisu Wyspy Owcze - Klub Miłośników Wysp Owczych.
Promy między Danią a Islandią to rozwiązanie dla osób planujących podróż z własnym samochodem albo trasę obejmującą Wyspy Owcze. W tekście omawiamy realne koszty rejsu, czas przeprawy, dostępne trasy oraz ograniczenia wynikające z rozkładów i warunków na Północnym Atlantyku. To uporządkowane informacje oparte na praktyce i aktualnych źródłach, pomocne przy planowaniu przejazdu promem Dania–Islandia bez skrótów i uproszczeń.
Artykuł Promy między Danią a Islandią pochodzi z serwisu Wyspy Owcze - Klub Miłośników Wysp Owczych.
Ceny na Wyspach Owczych są wysokie, ale przewidywalne. To kierunek, w którym budżet planuje się z wyprzedzeniem, a największe znaczenie mają noclegi, transport i codzienne zakupy. W tekście zebrano realne widełki cenowe dotyczące jedzenia, paliwa, wynajmu samochodu, tuneli oraz zakwaterowania, wraz z odniesieniem do aktualnych źródeł. Materiał powstał z myślą o osobach, które chcą świadomie zaplanować pobyt i uniknąć kosztowych niespodzianek na miejscu.
Artykuł Ceny na Wyspach Owczych pochodzi z serwisu Wyspy Owcze - Klub Miłośników Wysp Owczych.
Praca na Wyspach Owczych budzi zainteresowanie ze względu na wysokie stawki, ale wymaga realistycznego podejścia. To rynek niewielki, oparty na konkretnych branżach i sezonowym zapotrzebowaniu na pracowników. W artykule zebrano aktualne dane o zarobkach, kosztach życia, formalnościach i realnych warunkach wyjazdu. Bez uproszczeń, bez skrótów myślowych – z perspektywy osób, które znają lokalne realia i wiedzą, czego można się spodziewać po przyjeździe na archipelag.
Artykuł Praca na Wyspach Owczych – jak znaleźć zatrudnienie pochodzi z serwisu Wyspy Owcze - Klub Miłośników Wysp Owczych.